Orta Asya’da tansiyonu yükselten görüşme (Özbekçe ve Türkçe)
12 Ocak 2016  //  By:   //  Kırgızistan, Kırgızistan, O'zbekistan, Özbekistan, Tacikistan, Tacikistan  //  No Comment   //   535 Okunma

Pakistan ve Tacikistanlı yetkililerin Özbekistan’ın uygulanmasına karşı çıktığı elektrik projesi CASA-1000 için bir ara geldiği bildirildi

Pakistan ve Tacikistan’ın Duşanbe’de Özbekistan’ın uygulanmasına şiddetle karşı çıktığı CASA-1000 projesini görüştüğü bildirildi.

“Orta Asya-Güney Asya Elektrik Transferi” adı verilen ve 2016 yılından itibaren uygulanmaya başlayacak bu proje Tacikistan ve Kırgızistan’da üretilen elektriğin Afganistan ve Pakistan’a ulaştırılmasını öngörüyor.

Resmi haberlere göre, 11 Ocak tarihinde Duşanbe’ye iki günlük ziyaret için gelen Pakistan Su Kaynakları ve Enerji Bakanı Hoca Muhammed Asıf, CASA-1000 projesi konusunda müzakerelerde bulunacak.

Toplam maliyeti 1 milyar dolar olan bu proje Dünya Bankası, Avustralya Uluslararası Gelişme Ajansı, İslam Kalkınma Bankası, ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı, ABD Dışişleri Bakanlığı, İngiltere Uluslararası İşbirliği Bakanlığı tarafından finanse edilecek.

2015 yılında Pakistan ve Tacikistan 2016 yılında CASA-1000 projesinin uygulanmaya başlaması hakkında anlaşmışlardı. 25 Kasım 2015’te Türkiye’de yapılan toplantıda bazı Merkez ve Güney Asya ülkeleri enerji bakanları CASA-1000 projesi için son sözleşmeyi imzalamışlardı. Buna göre Tacikistan ve Kırgızistan; Pakistan ve Afganistan’a 2018 yılında itibaren senede 1300 megavat elektrik satmaya başlayacak.

Özbekistan CASA-1000 projesinin bölge ülkeleri ekonomisi ve ekolojisi için felaket olacağını gerekçe göstererek uygulanmasına karşı çıkıyor. Özbek uzmanlara göre, Kırgızistan ve Tacikistan’ın ek enerji kaynakları mevcut değil ve bu iki ülke CASA-1000 projesinde öngörülen yükümlülüklerini yerine getiremeyecek.

Özbek yetkililer bu görüşlerinden yola çıkarak CASA-1000 projesinin uygulanması için Tacikistan’da Rogun, Kırgızistan ise Kambarata 1 barajı ve hidroelektrik santrallerinin inşasının gerekli olacağını, bunun da bölge su temini ve ekolojisi için felaket olacağını savunuyor.

Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov su sorunu ve bu projelerden dolayı Orta Asya ülkeleri arasında savaş bile yaşanacağı konusunda uyarıda bulunmuştu.

Son olarak da bağımsızlıktan sonra tansiyonun hiç düşmediği Özbek-Tacik ilişkilerinde yumuşama yaşandığı ve iki komşu ülke dışişleri yetkililerinin Duşanbe’de bir araya geldikleri haber verilmişti.

Тожикистон ва Покистон Тошкент қарши чиқаётган CASA лойиҳасини муҳокама қилади

Душанбеда 11 январь куни Покистон ва Тожикистон расмийлари Ўзбекистон барпо этилишига қарши чиқаётган CASA-1000 лойиҳасини амалга ошириш истиқболларини муҳокама қилади. 2016 йилдан амалга оширилиши режаланаётган мазкур лойиҳада Тожикистон ва Қирғизистондан Афғонистон ва Покистонга электр энергиясини узатиш назарда тутилган.

Расмий хабарларда айтилишича, 11 январь куни Душанбега икки кунлик ташриф билан келган Покистон сув заҳиралари ва энергетика вазири Ҳўжа Муҳаммад Асиф музокараларда CASA-1000 лойиҳасини муҳокама қилади.

Умумий қиймати 1 миллиард долларлик мазкур лойиҳа Қўшма Штатлар томонидан қўллаб-қувватланмоқда. 2015 йилда Покистон ва Тожикистон лойиҳани 2016 йилдан амалга оширишни келишиб олган эди.

2015 йилнинг 25 ноябрида Туркияда ўтган йиғинда Марказий ва Жанубий Осиё давлатлари энергетика вазирлари CASA-1000 лойиҳаси бўйича якуний шартномани имзолаганди. Бу шартномада Тожикистон ва Қирғизистон 2018 йилга келиб Афғонистон ва Покистонга йилига 1300 мегаватт электр энергияси сотиш мажбуриятини олган.

Лойиҳа Жаҳон банки, Ислом тараққиёт банки, АҚШ халқаро тараққиёт агентлиги, АҚШ Давлат департаменти, Британия халқаро ҳамкорлик вазирлиги, Австралия халқаро тараққиёт агентлиги томонидан молиялаштирилади.

Ўзбекистон CASA-1000 лойиҳаси минтақа иқтисоди ва экологияси учун ҳалокатли бўлишини билдириб, қаршилик кўрсатиб келмоқда.

Ўзбекистонлик мутахасисларнинг билдиришларича, 1910 йилдан 2009 йилгача олиб борилган ҳар ойлик кузатишлар таҳлил қилинганида, аслида Тожикистон ва Қирғизистон йилига ўрта ҳисобда 3 миллиард киловат соатдан кўпроқ электр энергия дефецитига эга экани аниқланган. 1974-1986 йиллардаги камсувлик даврида эса бу дефецит йилига 5,5 миллиард киловат соатни ташкил қилган. Ўзбек мутахасислари, Тожикистон ва Қирғизистонда ортиқа энергия ресусрлари мавжуд эмас ҳамда бу икки давлат CASA-1000 лойиҳаси бўйича мажбуриятларини бажара олмайди, деган хулосага келган.

Ўзбекистонлик экспертлар, шундан келиб чиққан ҳолда, CASA-1000 лойиҳасини амалга оширилиши Тожикистоннинг Роғун ГЭСи, Қирғизистоннинг эса Қамбарота 1 ГЭСи қурилиши билан узвий боғлиқ эканини айтмоқдалар. Ўзбекистон томони фикрича, мазкур қурилишларнинг амалга оширилиши минтақа сув хўжалиги ҳамда экологиясига катта миқдорда зарар етказади.

Ўзбекистон томони 2014 йил баҳорида тайёрлаган хулосада CASA-1000 лойиҳасида молиявий ва техник камчиликлар ҳам борлиги қайд этилади. Агар мазкур ҳужжатга ишонилса, техник жиҳатдан лойиҳа мукаммал эмас ва у электр узатишларда мунтазам узилишларга сабаб бўлади. Бу ҳолатда эса ҳар бир узилиш минтақа электр таъминоти учун 1000 мегават миқдоридаги кучланишнинг йўқотилишига олиб келади.

Молиявий жиҳатдан эса, Ўзбекистон мутахасислари ҳисоб-китобича, CASA-1000 лойиҳаси режалаштирилганидек 1 миллиард 281 миллион доллар эмас, камида 1 миллиард 821 миллион долларни талаб қилади. Мазкур лойиҳани амалга оширилишидан эса сармоядорлар 104 миллион доллар зарар кўришлари мумкин.

Душанбе ва Бишкек расмийлари эса Ўзбекистон экспертларининг хулосалари сиёсий асосларга эга, деб ҳисобламоқда. Тожикистон ва Қирғизистон томони Ўзбекистон Покистон ва Афғонистон энергетика бозорига қўшниларини киритмаслик учун мана шундай позицияда турибди, деган нуқтаи назарни билдириб келаётир.

Бугунги кунда Афғонистонга экспорт қилинаётган электр энергиясининг асосий қисми Ўзбекистон ҳиссасига тўғри келади. Ўтган йилнинг декабрида Ўзбекистон ҳукумати Афғонистонга сотиладиган электр энергияси миқдори 10 фоизга кўпайтирилиши ҳақида билдирган эди

Ozodlik

About the Author :

Yorum Yapın