You are here

Davlat xavfsizlik xizmati to‘g‘risidagi qonun: Kun.uz’ning huquqiy tahlili (Lotin va Kirilda)

15.04.2018
Ma’lumki, joriy yilning 6 aprelidan «O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati to‘g‘risida»gi qonuni kuchga kirdi. Qonun Oliy Majlisning Qonunchilik palatasi tomonidan 2018 yil 15 martda qabul qilingan va Senat tomonidan 2018 yil 29 martda ma’qullangan. O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev qonunni 2018 yil 5 aprel kuni imzolagan.Eslatib o‘tamiz, O‘zbekiston maxsus xizmati avval O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1991 yil 2 noyabrdagi «Milliy xavfsizlik xizmati to‘g‘risida»gi qarori asosida faoliyat ko‘rsatib kelgan. Bu qarorning ikkinchi bandida Milliy xavfsizlik xizmati to‘g‘risidagi nizom tasdiqlangan edi.

Yangi qabul qilingan «O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati to‘g‘risida»gi qonun 9 bob va 48 moddadan iborat.

Birinchi navbatda, mazkur qonunning 5-moddasiga e’tibor qarataylik. Moddada Davlat xavfsizlik xizmati (DXX) ning huquqiy maqomi va faoliyatining asosiy yo‘nalishlari belgilab berilgan.

– davlat organlari va boshqa tashkilotlarda davlat manfaatlariga hamda xavfsizligiga tahdid soluvchi korrupsiya holatlariga qarshi kurashish;

Bu mazkur qonunning 5-moddasidan parcha edi. Moddaning mazmuniga e’tibor bering — davlat organlari va boshqa tashkilotlarda korrupsiya holatlariga qarshi kurashish. Umuman olganda, DXX davlat organlarida korrupsiya holatlariga qarshi kurashishi tushunarli, chunki tashkilot davlat xavfsizligini ta’minlash bilan shug‘ullanadi.

Xo‘sh, «boshqa tashkilotlarda» deyilganda nima nazarda tutilmoqda?

Fuqarolik kodeksiga qaraymiz. Ushbu kodeksning 39-moddasida o‘z mulkida, xo‘jalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida alohida mol-mulkka ega bo‘lgan hamda o‘z majburiyatlari yuzasidan ushbu mol-mulk bilan javob beradigan, o‘z nomidan mulkiy yoki shaxsiy nomulkiy huquqlarga ega bo‘la oladigan va ularni amalga oshira oladigan, majburiyatlarni bajara oladigan, sudda da’vogar va javobgar bo‘la oladigan tashkilot yuridik shaxs hisoblanishi belgilab qo‘yilgan. Fuqarolik kodeksining 40-moddasida foyda olishni o‘z faoliyatining asosiy maqsadi qilib olgan (tijoratchi tashkilot) yoki foyda olishni ana shunday maqsad qilib olmagan tashkilot (tijoratchi bo‘lmagan tashkilot) yuridik shaxs bo‘lishi mumkin, deb yozilgan.

Bundan kelib chiqadiki, DXX nafaqat davlat organlarida, balki tijorat va notijorat tashkilotlarida ham korrupsiyaga qarshi kurashadi.

«Boshqa[lar]» termini o‘z-o‘zidan, ko‘rib chiqilayotgan ijtimoiy munosabatlarini tartibga solish sohasida huquqiy bo‘shliq mavjudligi bilan bog‘liq korrupsion omilga ishora qiladi. Bu mulohaza shuningdek «boshqa[lar]» terminining jismoniy va yuridik shaxslarga, inson va fuqaroning huquqlari va erkinliklari, hujjatlar, davlat organlari va mansabdor shaxslarning vakolatlari, shuningdek, ijtimoiy munosabatlarning boshqa istalgan elementlariga nisbatan qo‘llanilishi holatlariga ham taalluqlidir.

Bu holatda e’tiboringizni «korrupsiya» tushunchasiga qaratishni istar edim. O‘zbekiston Respublikasining «Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi qonuniga ko‘ra, korrupsiya — shaxsning o‘z mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini yoxud o‘zga shaxslarning manfaatlarini ko‘zlab moddiy yoki nomoddiy foyda olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shuningdek bunday foydani qonunga xilof ravishda taqdim etish demakdir.

Biroz ortga qaytamiz. Xuddi shunday holat DXX haqidagi qonunning asosiy tushunchalarida ham ko‘zga tashlanadi, ya’ni, qonunning 4-moddasida belgilanishicha, davlat xavfsizligi — O‘zbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy tuzumining, suverenitetining, hududiy yaxlitligining va boshqa davlat manfaatlarining tashqi hamda ichki tahdidlardan himoyalanganlik holati bo‘lib, u O‘zbekiston Respublikasining barqaror rivojlanishini hamda fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklari ro‘yobga chiqarilishini ta’minlaydi. Davlat xavfsizligini ta’minlash bilan aynan DXX shug‘ullanishi mantiqan to‘g‘ri. Bundan kelib chiqadiki, DXXning ehtimoliy noinsof xodimi davlatning boshqa manfaatlarini himoya qilishni ro‘kach qilib, joylarda o‘z vakolatlarini kengaytirishi mumkin. Davlatning boshqa manfaatlarini himoya qila turib, DXXning ayrim ehtimoliy noinsof xodimlari fermerlar yoki ishbilarmonlarga zug‘um o‘tkazishmasmikin?

Yana bir misol. 23-moddada DXXning huquqlari keltiriladi. Qayd qilinishicha, DXX mansabdor shaxslar va fuqarolardan tezkor-qidiruv, qidiruv hamda boshqa tadbirlar, tergovga qadar tekshirishlar va tergov harakatlari o‘tkaziladigan joylarni tark etishni talab qilishga haqli. Bu holatda «boshqa» termini DXXga istalgan tadbirni o‘tkazish imkonini bermoqda. Umuman olganda, tadbir deya har qanday narsani nomlash mumkin. Shu moddaning o‘zida Davlat xavfsizlik xizmati qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin, deyilgan. Agar oddiy tilga o‘girilsa, DXX istalgan narsasini qilishi va bu uning huquqi ekanligini qayd etishi mumkin. Boz ustiga, qonunchilikka muvofiq tarzda. Qaysi qonunchilikka? Yana hech kim bilmaydigan havola normalari, shunday emasmi?

Umuman olganda, «O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati to‘g‘risida»gi qonunida 63 marta «boshqa» so‘zi uchraydi. Tanqid qilish niyatida emasmiz, lekin fakt faktligicha qoladi.

Davom etamiz. Qonunning 5-moddasiga ko‘ra, davlat organlari va boshqa tashkilotlarda davlat sirlarining saqlanishini nazorat qilish DXXning ishi hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasining «Davlat sirlarini himoya qilish to‘g‘risida»gi 10 moddadan iborat qonun Oliy Kengash tomonidan 1993 yilda qabul qilingan va o‘shandan buyon hech qanday o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilmagan. Qonunchilardan allaqachon «maxfiylik» darajasi va «xizmatda foydalanish uchun» tushunchasiga aniqlik kiritish talab etiladi. Aynan shundagina DXX qonunchilikka ko‘ra nima davlat siri ekanligini aniq biladi. Umuman olganda, shunday amaliyot yuzaga kelganki, barcha hujjatlar go‘yoki «maxfiy» sanalib, sobiq MXX O‘zbekistonning deyarli barcha tashkilotlarida jamiki axborot almashinuvini o‘z nazoratiga olgan edi. Internetda ish yuritish bo‘yicha yo‘riqnomalar juda ko‘p, lekin qonun ijodkorlarimiz bu munosabatlarni tartibga soluvchi yagona hujjatni e’lon qilishlari uchun fursat yetdi, deb o‘ylaymiz.

14-modda. Bu moddada Davlat xavfsizlik xizmatining harbiy xizmatchilari ushbu xizmatning zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarishda texnik vositalardan, shu jumladan, audio, foto va video qayd etish, kriptografiya vositalaridan hamda boshqa maxsus vositalardan foydalanishi mumkinligi qayd etilgan. Qaysi boshqa vositalar haqida so‘z borayotganini bizga qorong‘u, lekin asosiy masala shundaki, DXX xodimlari texnik vositalardan qachon va qayerda foydalanishlari mumkin? Kimnidir «josus» deb qaror qilishgan bo‘lishsa, uning qo‘ng‘iroqlari eshitila boshlanadimi? Kimdir soqolini o‘stirdi, ehtimoliy «terrorchi», uning uyiga kamera qo‘yishadimi? Umid qilamizki, tizimda bu kabi vazifalarni bajarishning aniq mexanizmlari mavjud. «Mumkin» termini haqida quyiroqda gaplashamiz.

21-moddada qayd etilishicha, Davlat organlari va boshqa tashkilotlar Davlat xavfsizlik xizmatiga davlat xavfsizligini ta’minlashga doir vazifalarni bajarishda o‘z vakolatlari doirasida ko‘maklashishi shart. Yana barchasi DXX xodimining o‘z ishiga vijdonan yondashuviga bog‘liq bo‘lib qolmoqda. «Shart» termini shunchaki oddiy so‘z emas. Majburiyatni bajarmaslik javobgarlikni keltirib chiqaradi. Boz ustiga, davlat organlari va boshqa tashkilotlar qanday vakolatlarga ega? Umid qilamizki, kimdir DXXga rad javobini bersa, u shart bo‘lsa-da, «ko‘maklashmagani uchun» jazolanadigan holatlarga duch kelmaymiz.

Davlat xavfsizlik xizmatiga ko‘maklashish. 31-moddada belgilanishicha, Davlat xavfsizlik xizmati zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarishda ayrim shaxslarni oshkora va nooshkora asosda, shu jumladan shtatdan tashqari xodimlar sifatida ko‘maklashishga jalb etishi mumkin. Birgina «mumkin» so‘zining o‘zi korrupsiogen sharoitlar yaratuvchi termin hisoblanadi. Ushbu omilning korrupsiyaviyligi shunda ko‘zga tashlanadiki, bu davlatning vakolatli shaxsiga o‘z ixtiyoriga ko‘ra ruxsatni taqsimlash, huquqlarni amalga oshirish haqida qaror chiqarish yoki chiqarmaslik imkoniyatini taqdim etadi va o‘z navbatida bu korrupsion xarakterdagi xatti-xarakatlarni sodir etishga undaydi. Bu modda «faqat uning roziligi bilan» jumlalari bilan to‘ldirilsa maqsadga muvofiq bo‘lardi.

33-moddada qayd etilishicha, Davlat xavfsizligini ta’minlash vazifalarini hal etish uchun Davlat xavfsizlik xizmatining harbiy xizmatchilari harakatdagi rezervda harbiy xizmatda qoldirilgan holda davlat organlariga va boshqa tashkilotlarga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda vaqtincha xizmat safariga yuborilishi mumkin. Bu davlatimiz hamon «kuratorlar»ni qo‘llash amaliyotidan voz kechmaganini bildiradi. Qonun ijodkorlarimiz kuratorlar davlat organlari va boshqa tashkilotlarga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda xizmat safariga yuborilishi mumkinligini ta’kidlashmoqda. Qiziq, bu qanday tartib? Va u qaysi qonunda belgilangan?

Endi qonunga ko‘ra, litsenziyalashni amalga oshirish va ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlarni berish chog‘ida DXX litsenziya talablari hamda shartlariga rioya etilganligini tekshirish, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash huquqiga ega.

Qonunning 29-moddasida qayd etilishicha, Davlat xavfsizlik xizmatining tezkor tadbirlar ko‘ruvchi maxsus guruhlari ruhan bardoshli, yuksak axloq-iroda xislatlariga, maxsus tayyorgarlikka ega bo‘lgan, sog‘lig‘ining holatiga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining maxsus jangovar bo‘linmalaridagi xizmatga yaroqli shaxslar orasidan tuziladi. Ajoyib mezonlar, biroq nega qonun ijodkorlarimiz DXXning boshqa xodimlari ham shunga o‘xshash mezonga asosan tanlanishini belgilashmagan?

Tanqid qilish fikridan yiroqmiz. Bu xolisona huquqiy tahlil. Biz — O‘zbekiston aholisiga yaxshi bo‘lishi uchun barcha narsani qilishga intilamiz. Bu detallar hisobga olinadimi-yo‘qmi, noma’lum. Qonun qabul qilinishidan avval jamoatchilik muhokamasiga qo‘yilmagani taassufli. Ehtimol, jamoatchilik o‘z mulohaza va takliflarini berar edi. Umid qilamizki, qonun ijodkorlari barcha detallarni inobatga olishadi va kelgusida shunday tushunmovchiliklarga yo‘l qo‘yishmaydi.

Ulug‘bek Akbarov,

Kun.uz’ning mustaqil eksperti

Давлат хавфсизлик хизмати тўғрисидаги қонун: Kun.uz’нинг ҳуқуқий таҳлили

Маълумки, жорий йилнинг 6 апрелидан «Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати тўғрисида»ги қонуни кучга кирди. Қонун Олий Мажлиснинг Қонунчилик палатаси томонидан 2018 йил 15 мартда қабул қилинган ва Сенат томонидан 2018 йил 29 мартда маъқулланган. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев қонунни 2018 йил 5 апрель куни имзолаган.

Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистон махсус хизмати аввал Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1991 йил 2 ноябрдаги «Миллий хавфсизлик хизмати тўғрисида»ги қарори асосида фаолият кўрсатиб келган. Бу қарорнинг иккинчи бандида Миллий хавфсизлик хизмати тўғрисидаги низом тасдиқланган эди.

Янги қабул қилинган «Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати тўғрисида»ги қонун 9 боб ва 48 моддадан иборат.

Биринчи навбатда, мазкур қонуннинг 5-моддасига эътибор қаратайлик. Моддада Давлат хавфсизлик хизмати (ДХХ) нинг ҳуқуқий мақоми ва фаолиятининг асосий йўналишлари белгилаб берилган.

– давлат органлари ва бошқа ташкилотларда давлат манфаатларига ҳамда хавфсизлигига таҳдид солувчи коррупция ҳолатларига қарши курашиш;

Бу мазкур қонуннинг 5-моддасидан парча эди. Модданинг мазмунига эътибор беринг — давлат органлари ва бошқа ташкилотларда коррупция ҳолатларига қарши курашиш. Умуман олганда, ДХХ давлат органларида коррупция ҳолатларига қарши курашиши тушунарли, чунки ташкилот давлат хавфсизлигини таъминлаш билан шуғулланади.

Хўш, «бошқа ташкилотларда» дейилганда нима назарда тутилмоқда?

Фуқаролик кодексига қараймиз. Ушбу кодекснинг 39-моддасида ўз мулкида, хўжалик юритишида ёки оператив бошқарувида алоҳида мол-мулкка эга бўлган ҳамда ўз мажбуриятлари юзасидан ушбу мол-мулк билан жавоб берадиган, ўз номидан мулкий ёки шахсий номулкий ҳуқуқларга эга бўла оладиган ва уларни амалга ошира оладиган, мажбуриятларни бажара оладиган, судда даъвогар ва жавобгар бўла оладиган ташкилотюридик шахс ҳисобланиши белгилаб қўйилган. Фуқаролик кодексининг 40-моддасида фойда олишни ўз фаолиятининг асосий мақсади қилиб олган (тижоратчи ташкилот) ёки фойда олишни ана шундай мақсад қилиб олмаган ташкилот (тижоратчи бўлмаган ташкилот) юридик шахс бўлиши мумкин, деб ёзилган.

Бундан келиб чиқадики, ДХХ нафақат давлат органларида, балки тижорат ва нотижорат ташкилотларида ҳам коррупцияга қарши курашади.

«Бошқа[лар]» термини ўз-ўзидан, кўриб чиқилаётган ижтимоий муносабатларини тартибга солиш соҳасида ҳуқуқий бўшлиқ мавжудлиги билан боғлиқ коррупцион омилга ишора қилади. Бу мулоҳаза шунингдек «бошқа[лар]» терминининг жисмоний ва юридик шахсларга, инсон ва фуқаронинг ҳуқуқлари ва эркинликлари, ҳужжатлар, давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг ваколатлари, шунингдек, ижтимоий муносабатларнинг бошқа исталган элементларига нисбатан қўлланилиши ҳолатларига ҳам тааллуқлидир.

Бу ҳолатда эътиборингизни «коррупция» тушунчасига қаратишни истар эдим. Ўзбекистон Республикасининг «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида»ги қонунига кўра, коррупция — шахснинг ўз мансаб ёки хизмат мавқеидан шахсий манфаатларини ёхуд ўзга шахсларнинг манфаатларини кўзлаб моддий ёки номоддий фойда олиш мақсадида қонунга хилоф равишда фойдаланиши, худди шунингдек бундай фойдани қонунга хилоф равишда тақдим этиш демакдир.

Бироз ортга қайтамиз. Худди шундай ҳолат ДХХ ҳақидаги қонуннинг асосий тушунчаларида ҳам кўзга ташланади, яъни, қонуннинг 4-моддасида белгиланишича, давлат хавфсизлиги — Ўзбекистон Республикаси конституциявий тузумининг, суверенитетининг, ҳудудий яхлитлигининг ва бошқа давлат манфаатларининг ташқи ҳамда ички таҳдидлардан ҳимояланганлик ҳолати бўлиб, у Ўзбекистон Республикасининг барқарор ривожланишини ҳамда фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқлари ва эркинликлари рўёбга чиқарилишини таъминлайди. Давлат хавфсизлигини таъминлаш билан айнан ДХХ шуғулланиши мантиқан тўғри. Бундан келиб чиқадики, ДХХнинг эҳтимолий ноинсоф ходими давлатнинг бошқаманфаатларини ҳимоя қилишни рўкач қилиб, жойларда ўз ваколатларини кенгайтириши мумкин. Давлатнинг бошқа манфаатларини ҳимоя қила туриб, ДХХнинг айрим эҳтимолий ноинсоф ходимлари фермерлар ёки ишбилармонларга зуғум ўтказишмасмикин?

Яна бир мисол. 23-моддада ДХХнинг ҳуқуқлари келтирилади. Қайд қилинишича, ДХХ мансабдор шахслар ва фуқаролардан тезкор-қидирув, қидирув ҳамда бошқа тадбирлар, терговга қадар текширишлар ва тергов ҳаракатлари ўтказиладиган жойларни тарк этишни талаб қилишга ҳақли. Бу ҳолатда «бошқа» термини ДХХга исталган тадбирни ўтказиш имконини бермоқда. Умуман олганда, тадбир дея ҳар қандай нарсани номлаш мумкин. Шу модданинг ўзида Давлат хавфсизлик хизмати қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин, дейилган. Агар оддий тилга ўгирилса, ДХХ исталган нарсасини қилиши ва бу унинг ҳуқуқи эканлигини қайд этиши мумкин. Боз устига, қонунчиликка мувофиқтарзда. Қайси қонунчиликка? Яна ҳеч ким билмайдиган ҳавола нормалари, шундай эмасми?

Умуман олганда, «Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати тўғрисида»ги қонунида 63 марта «бошқа» сўзи учрайди. Танқид қилиш ниятида эмасмиз, лекин факт фактлигича қолади.

Давом этамиз. Қонуннинг 5-моддасига кўра, давлат органлари ва бошқа ташкилотларда давлат сирларининг сақланишини назорат қилиш ДХХнинг иши ҳисобланади. Ўзбекистон Республикасининг «Давлат сирларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги 10 моддадан иборат қонун Олий Кенгаш томонидан 1993 йилда қабул қилинган ва ўшандан буён ҳеч қандай ўзгартириш ва қўшимчалар киритилмаган. Қонунчилардан аллақачон «махфийлик» даражаси ва «хизматда фойдаланиш учун» тушунчасига аниқлик киритиш талаб этилади. Айнан шундагина ДХХ қонунчиликка кўра нима давлат сири эканлигини аниқ билади. Умуман олганда, шундай амалиёт юзага келганки, барча ҳужжатлар гўёки «махфий» саналиб, собиқ МХХ Ўзбекистоннинг деярли барча ташкилотларида жамики ахборот алмашинувини ўз назоратига олган эди. Интернетда иш юритиш бўйича йўриқномалар жуда кўп, лекин қонун ижодкорларимиз бу муносабатларни тартибга солувчи ягона ҳужжатни эълон қилишлари учун фурсат етди, деб ўйлаймиз.

14-модда. Бу моддада Давлат хавфсизлик хизматининг ҳарбий хизматчилари ушбу хизматнинг зиммасига юклатилган вазифаларни бажаришда техник воситалардан, шу жумладан, аудио, фото ва видео қайд этиш, криптография воситаларидан ҳамда бошқа махсус воситалардан фойдаланиши мумкинлиги қайд этилган. Қайси бошқа воситалар ҳақида сўз бораётганини бизга қоронғу, лекин асосий масала шундаки, ДХХ ходимлари техник воситалардан қачон ва қаерда фойдаланишлари мумкин? Кимнидир «жосус» деб қарор қилишган бўлишса, унинг қўнғироқлари эшитила бошланадими? Кимдир соқолини ўстирди, эҳтимолий «террорчи», унинг уйига камера қўйишадими? Умид қиламизки, тизимда бу каби вазифаларни бажаришнинг аниқ механизмлари мавжуд. «Мумкин» термини ҳақида қуйироқда гаплашамиз.

21-моддада қайд этилишича, Давлат органлари ва бошқа ташкилотлар Давлат хавфсизлик хизматига давлат хавфсизлигини таъминлашга доир вазифаларни бажаришда ўз ваколатлари доирасида кўмаклашиши шарт. Яна барчаси ДХХ ходимининг ўз ишига виждонан ёндашувига боғлиқ бўлиб қолмоқда. «Шарт» термини шунчаки оддий сўз эмас. Мажбуриятни бажармаслик жавобгарликни келтириб чиқаради. Боз устига, давлат органлари ва бошқа ташкилотлар қандай ваколатларга эга? Умид қиламизки, кимдир ДХХга рад жавобини берса, у шарт бўлса-да, «кўмаклашмагани учун» жазоланадиган ҳолатларга дуч келмаймиз.

Давлат хавфсизлик хизматига кўмаклашиш. 31-моддада белгиланишича, Давлат хавфсизлик хизмати зиммасига юклатилган вазифаларни бажаришда айрим шахсларни ошкора ва ноошкора асосда, шу жумладан штатдан ташқари ходимлар сифатида кўмаклашишга жалб этиши мумкин. Биргина «мумкин» сўзининг ўзи коррупциоген шароитлар яратувчи термин ҳисобланади. Ушбу омилнинг коррупциявийлиги шунда кўзга ташланадики, бу давлатнинг ваколатли шахсига ўз ихтиёрига кўра рухсатни тақсимлаш, ҳуқуқларни амалга ошириш ҳақида қарор чиқариш ёки чиқармаслик имкониятини тақдим этади ва ўз навбатида бу коррупцион характердаги хатти-харакатларни содир этишга ундайди. Бу модда «фақат унинг розилиги билан» жумлалари билан тўлдирилса мақсадга мувофиқ бўларди.

33-моддада қайд этилишича, Давлат хавфсизлигини таъминлаш вазифаларини ҳал этиш учун Давлат хавфсизлик хизматининг ҳарбий хизматчилари ҳаракатдаги резервда ҳарбий хизматда қолдирилган ҳолда давлат органларига ва бошқа ташкилотларга қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда вақтинча хизмат сафарига юборилиши мумкин. Бу давлатимиз ҳамон «кураторлар»ни қўллаш амалиётидан воз кечмаганини билдиради. Қонун ижодкорларимиз кураторлар давлат органлари ва бошқа ташкилотларга қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда хизмат сафарига юборилиши мумкинлигини таъкидлашмоқда. Қизиқ, бу қандай тартиб? Ва у қайси қонунда белгиланган?

Энди қонунга кўра, лицензиялашни амалга ошириш ва рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатларни бериш чоғида ДХХ лицензия талаблари ҳамда шартларига риоя этилганлигини текшириш, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳуқуқий таъсир чораларини қўллаш ҳуқуқига эга.

Қонуннинг 29-моддасида қайд этилишича, Давлат хавфсизлик хизматининг тезкор тадбирлар кўрувчи махсус гуруҳлари руҳан бардошли, юксак ахлоқ-ирода хислатларига, махсус тайёргарликка эга бўлган, соғлиғининг ҳолатига кўра Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг махсус жанговар бўлинмаларидаги хизматга яроқли шахслар орасидан тузилади. Ажойиб мезонлар, бироқ нега қонун ижодкорларимиз ДХХнинг бошқа ходимлари ҳам шунга ўхшаш мезонга асосан танланишини белгилашмаган?

Танқид қилиш фикридан йироқмиз. Бу холисона ҳуқуқий таҳлил. Биз — Ўзбекистон аҳолисига яхши бўлиши учун барча нарсани қилишга интиламиз. Бу деталлар ҳисобга олинадими-йўқми, номаълум. Қонун қабул қилинишидан аввал жамоатчилик муҳокамасига қўйилмагани таассуфли. Эҳтимол, жамоатчилик ўз мулоҳаза ва таклифларини берар эди. Умид қиламизки, қонун ижодкорлари барча деталларни инобатга олишади ва келгусида шундай тушунмовчиликларга йўл қўйишмайди.

Улуғбек Акбаров,

Kun.uz’нинг мустақил эксперти

Leave a Comment