“Putinizm”ning mohiyatı-‘Putinizm”in anlamı (Özbekçe ve Türkçe)

13.03.2018

Русияда янаги бозор куни, 18 Мартда навбатдаги Президентлик сайлови бўлади. Русларнинг ўзлари айтишича бу сайловда кутилган қизикарли натижа унда иккинчи ўринни ким олиши экан. Чунки бу сайловда ҳам, балки 2024 йилда ўтказилидаган сайловда ҳам, агар у пайтгача яшаса, бу мамлакатни 18 йилдан бери бошқариб келаётган Владимир Путин ғолиб келишида ҳеч кимнинг шубҳаси бўлмаса керак…

Сарлавҳадаги “Путинизм” таърифини киноя сифатида айтмадим. Чунки Русияда ҳозир нафақат Путиннинг мутлақ ҳокимияти бор, балки бу мамлакат жамиятининг аксарият қисмида Путин ҳайронлиги, унга эргашиш шартлиги, усиз ҳозир Русиянинг бугуни ва келажагини тасаввур қилиб бўлмаслиги кайфияти ҳам бор. Шу билан бирга Путиннинг ўзи бу йил 1 Март куни Русия Думасига мурожаатида (http://kremlin.ru/events/president/news/56957) шундай деди:

“Чтобы идти вперёд, динамично развиваться, мы должны расширить пространство свободы, укреплять институты демократии, местного самоуправления, структуры гражданского общества, судов, быть страной, открытой миру.”

“Олдинга интилиш, динамик равишда ривожланиш учун биз эркинлик маконини кенгайтиришимиз, демократия институтларини, маҳаллий ҳокимиятни, фуқаролик жамиятининг тузилишини, судларни мустаҳкамлашимиз ва дунёга очиқ бўлган мамлакат бўлишимиз керак”.

Тарихга назар соладиган бўлсак, энг камида минг йиллик тарихда турли давлатларнинг ушбу асосларга кўра мавжуд бўлганларини кўрамиз:

– Эътиқодий ва мафкуравий асослар (Усмонли давлати, СССР, Ҳитлер Олмонияси)

– Манфаат ва дунёда ўз ҳокимияти ўрнатиш асосида (АҚШ, Хитой)

– Яккашахс (автократик) диктатуралари.

Турли давлатлар тарихида баъзан бу асосларнинг аралаш қуралаш бўлгани ҳам кузатилгандир. У ҳолда бугун Русияда қандай ижтимоий сиёсий тизим бор? Путин демократик институтларни, яъни демократик қоидалар ва уларни амалга оширадиган ташкилотларни мустаҳакамлаймиз, деганда нақадар самимийдир?.

Агар демократия асос сифатида утопия, восита сифатида турли сиёсий ҳийла ва найранглар ўйини эканлиги ҳисобга олсак, унда Путинни демократия масаласида ҳақсиз, деб бўлмайди албатта. Қолаверса, 21 аср муқаддамасида асосан ғарбнинг идеологик ва сиёсий байроғи бўлган демократия инсониятнинг кун тартибидан борган сайин узоқлашиб бораётгани ҳам бир ҳақиқатдир. Чунки инсоният бугун БМТ Бирлашмаган Миллатлар Ташкилотига айланганига, АҚШ, Оврупо Иттифоқи, Русия, Хитой ва Ҳиндистон каби давлатлар ўз моддий ва геополитик манфаатлари учун бир бирлари билан ҳатто ядровий урушга киришишга тайёр эканликларига гувоҳ бўлиб турибди. Яъни, инсон ҳақ ва ҳуқуқлари, эркинликлари ва уларни ижтимоий сиёсий ҳаётнинг асосига айлантириш бугунги кунда фақат Путинизмнинг эмас, бутун дунёнинг муаммосига айланиб қолгандир.

Аслида Русияда “Путинизм” бу мамлакатнинг ички сиёсатидаги муваффақиятларга эмас, кўпроқ Рус халқининг нигоҳида Президент Владимир Путиннинг ташқи сиёсатдаги ғалабаларига асосланганлини айтишимиз мумкин. Булар Украина бўҳронида Донбасс ҳудудида Рус озчиликни қатиъят билан ҳимоя қилиши, шу муносабат билан Қрим ярим оролини босиб олиши, Гуржистондан Жанубий Осетия ва Абхазиянинг ажратиб олиниши ва ниҳоят Сурияда Асад режими томонида туриб, бу мамлакатдаги бўҳронда асосий иштирокчилардан бирига айланиш ҳақиқатларидир. Путин албатта бу сиёсий ва ҳарбий қадамларни ғарб дунёси, яъни АҚШ ва ОИ билан рақобатда ўз давлатининг манфаатларини ҳимоя қилиш учун амалга оширганини айтиб келади.

Шундай бўлсада, “Путинизм”нинг бирор ғоявий ва амалий асослари борми? Умуман Русия тарихига қаралса, коммунистик мафкурага асосланган СССР истисно қилинадиган бўлса, бу халқ ва давлат тарихида ҳал қилувчи ўйинларни бебош Чор (Цар ёки Царица) ва манфаатпараст рус задагонлари (аристократия) синфи ўйнаганини кўрамиз. Буюк Петр 1 давридан бошланган бу тузум “Рус Самодержавие”си номи билан танилганди. (dic.academic.ru/dic.nsf/russian_history/6784/САМОДЕРЖАВИЕ)

Мана шундай “Самодержавие” тузумида Рус зиёлиларининг (Русская интилегенция) алоҳида ўрни борлиги маълумдир. Чехов, Достоевский, Толстой, Пушкин, Лермонтов каби зиёлилар ва ижодкорлар бебош Чор ва манфаатпараст задагонлардан фарқли ўлароқ халққа яқин ва унинг дардини ўз асарларида тасвирлашга уринган эдилар. Максим Горький, Маяковский, Есенин, Шолохов каби шу Рус зиёлилари ва ижодкорлари Совет даврида ҳам коммунистик режимни оқловчи, унга маънавий тус берадиган асарларни ўртага қўйганди.

Путинизмнинг энг ачинарли тарафи балки унинг даврида айнан Рус зиёлиларининг орқага чекинганлиги бўлса керак. Чунки бутун дунёда бўлгани каби Русияда ҳам ҳозир айнан бебош замонавий Чор ва манфаатпараст рус задагонлари бу мамлакатнинг энг олий қаҳрамонларига айландилар.

Совет даврининг асосий хусусиятларидан бири Америка душманлиги эди. Совет режими ўз инсонларига коммунизм ҳикоялари билан бирга Америка душманлигини ҳам қўшиб едирарди.

Ҳозирги кунда ҳам Русияда анти-америкачалик кенг тарқалган. Бунинг ёнида Путин ўзининг СССРни қўмсашини ҳам доимо эслатиб туради Аммо Русиянинг қисман бўлса ҳам бозор иқтисодиёти қоидаларини жорий қилиши, дунё халқларининг глобаллашув жараёнида Американинг интернет, кино ва шунга ўхшаш соҳалардаги устунлиги Путин истасада истамасада ўлкаси ва халқининг ғарблашишига сабаб бўлмоқдадир. Яъни, ҳозирги Русияда “Долой Америка” (Йўқолсин Америка) шиори сафсатабоз сиёсатчи Жириновскийнинг митингларинигина безаши мумкин.

Худдий шундай Путинизмга қувват бераётгандай бўлиб кўринаётган Рус миллатчилиги (Рус шовинизми) ҳам “Долой Америка” шиори каби заиф бир сасга айланиб бормоқда. Чунки бугунги Русия халқи, айниқса Рус ёшлари бутун дунёда бўлгани каби диний ёки миллий қадриятларни эмас, енгил елпи ҳаёт, яъни доллар, машҳурлик ёки қайсидир машҳурларга эргашишнинг орқасидан қувмоқдалар.

Бошқа томондан Русия кўплаб этник гуруҳлар яшайдиган мамлакатдир. СССРнинг тарқалиши ва коммунизмнинг сохта зонтигининг йўқолиши билан бу мамлакатдаги Рус бўлмаган миллатлар ўзларини таниш йўлида жиддий қадамлар қўйдилар. Айниқса мусулмон халқлар ҳаётига Ислом дини қайта кириб келди. Бу эса Путинизм қанча ҳаракат қилмасин Русиянинг Федератив тизимини кучайтирмади, аксинча Руслар ва Рус бўлмаган халқларни бир бирларидан узоқлаштирди. Бунинг устига оммавий ва устун шаклда эмас, маҳаллий ва ҳужумкор шаклда бот бот кўринаётган Рус шовинизми Рус бўлмаган халқларнинг диний ва миллий жиҳатларини янада кучайтиришига ҳеч ким шубҳа қилмаслиги керак.

Хулоса қиладиган бўлсак, Русиянинг дунё сиёсатида (геополитика) АҚШ ва Оврупо Иттифоқига рақиб эканлиги бир ҳақиқатдир. Фақат бу рақобат бу блокларнинг халқларига ҳам, кейинги пайтда бу рақобатнинг марказига айланган Украина ва Сурия халқларига ҳам тинчлик ва тараққиёт келтирмаётгани бир ҳақиқатдир. Яъни, бир пайтлар коммунизм ва капитализм блокларининг “совуқ уруши” инсониятга фақат зарар келтиргани каби, ҳозирни кундаги геополитик кучларнинг иссиқ уруши ҳам дунёга фақат зарар келтиради.

Шу билан бирга Путинизм Русларга янги императорлик ёки СССРни қайта ташкил қилиш имконини бермайди. Рус миллатчилиги ҳам кўп миллатли Русия Федерациясининг келажагига айланмайди. Бунинг ёнида Русиянинг ички сиёсатдаги демографик камайиш, иқтисоднинг турғунлиги, ижтимоий адолатсизлик, ҳарбий ҳаражатларнинг тобора ортиб бориши, порахўрлик ва ароқхўрлик муаммолари Путинизмнинг ташқи сиёсатдаги ғалабаларига соя тушириши муқаррардир.

Намоз НОРМЎМИН
12.03.2018

“PUTINIZM”NING MOHIYATI

Rusiyada yanagi bozor kuni, 18 Martda navbatdagi Prezidentlik saylovi bo‘ladi. Ruslarning o‘zlari aytishicha bu saylovda kutilgan qizikarli natija unda ikkinchi o‘rinni kim olishi ekan. Chunki bu saylovda ham, balki 2024 yilda o‘tkazilidagan saylovda ham, agar u paytgacha yashasa, bu mamlakatni 18 yildan beri boshqarib kelayotgan Vladimir Putin g‘olib kelishida hech kimning shubhasi bo‘lmasa kerak…

Sarlavhadagi “Putinizm” ta’rifini kinoya sifatida aytmadim. Chunki Rusiyada hozir nafaqat Putinning mutlaq hokimiyati bor, balki bu mamlakat jamiyatining aksariyat qismida Putin hayronligi, unga ergashish shartligi, usiz hozir Rusiyaning buguni va kelajagini tasavvur qilib bo‘lmasligi kayfiyati ham bor. Shu bilan birga Putinning o‘zi bu yil 1 Mart kuni Rusiya Dumasiga murojaatida (http://kremlin.ru/events/president/news/56957) shunday dedi:

“Chtobы idti vperyod, dinamichno razvivatsya, mы doljnы rasshirit prostranstvo svobodы, ukreplyat institutы demokratii, mestnogo samoupravleniya, strukturы grajdanskogo obщestva, sudov, bыt stranoy, otkrыtoy miru.”

“Oldinga intilish, dinamik ravishda rivojlanish uchun biz erkinlik makonini kengaytirishimiz, demokratiya institutlarini, mahalliy hokimiyatni, fuqarolik jamiyatining tuzilishini, sudlarni mustahkamlashimiz va dunyoga ochiq bo‘lgan mamlakat bo‘lishimiz kerak”.

Tarixga nazar soladigan bo‘lsak, eng kamida ming yillik tarixda turli davlatlarning ushbu asoslarga ko‘ra mavjud bo‘lganlarini ko‘ramiz:

– E’tiqodiy va mafkuraviy asoslar (Usmonli davlati, SSSR, Hitler Olmoniyasi)

– Manfaat va dunyoda o‘z hokimiyati o‘rnatish asosida (AQSh, Xitoy)

– Yakkashaxs (avtokratik) diktaturalari.

Turli davlatlar tarixida ba’zan bu asoslarning aralash quralash bo‘lgani ham kuzatilgandir. U holda bugun Rusiyada qanday ijtimoiy siyosiy tizim bor? Putin demokratik institutlarni, ya’ni demokratik qoidalar va ularni amalga oshiradigan tashkilotlarni mustahakamlaymiz, deganda naqadar samimiydir?.

Agar demokratiya asos sifatida utopiya, vosita sifatida turli siyosiy hiyla va nayranglar o‘yini ekanligi hisobga olsak, unda Putinni demokratiya masalasida haqsiz, deb bo‘lmaydi albatta. Qolaversa, 21 asr muqaddamasida asosan g‘arbning ideologik va siyosiy bayrog‘i bo‘lgan demokratiya insoniyatning kun tartibidan borgan sayin uzoqlashib borayotgani ham bir haqiqatdir. Chunki insoniyat bugun BMT Birlashmagan Millatlar Tashkilotiga aylanganiga, AQSh, Ovrupo Ittifoqi, Rusiya, Xitoy va Hindiston kabi davlatlar o‘z moddiy va geopolitik manfaatlari uchun bir birlari bilan hatto yadroviy urushga kirishishga tayyor ekanliklariga guvoh bo‘lib turibdi. Ya’ni, inson haq va huquqlari, erkinliklari va ularni ijtimoiy siyosiy hayotning asosiga aylantirish bugungi kunda faqat Putinizmning emas, butun dunyoning muammosiga aylanib qolgandir.

Aslida Rusiyada “Putinizm” bu mamlakatning ichki siyosatidagi muvaffaqiyatlarga emas, ko‘proq Rus xalqining nigohida Prezident Vladimir Putinning tashqi siyosatdagi g‘alabalariga asoslanganlini aytishimiz mumkin. Bular Ukraina bo‘hronida Donbass hududida Rus ozchilikni qati’yat bilan himoya qilishi, shu munosabat bilan Qrim yarim orolini bosib olishi, Gurjistondan Janubiy Osetiya va Abxaziyaning ajratib olinishi va nihoyat Suriyada Asad rejimi tomonida turib, bu mamlakatdagi bo‘hronda asosiy ishtirokchilardan biriga aylanish haqiqatlaridir. Putin albatta bu siyosiy va harbiy qadamlarni g‘arb dunyosi, ya’ni AQSh va OI bilan raqobatda o‘z davlatining manfaatlarini himoya qilish uchun amalga oshirganini aytib keladi.

Shunday bo‘lsada, “Putinizm”ning biror g‘oyaviy va amaliy asoslari bormi? Umuman Rusiya tarixiga qaralsa, kommunistik mafkuraga asoslangan SSSR istisno qilinadigan bo‘lsa, bu xalq va davlat tarixida hal qiluvchi o‘yinlarni bebosh Chor (Sar yoki Saritsa) va manfaatparast rus zadagonlari (aristokratiya) sinfi o‘ynaganini ko‘ramiz. Buyuk Petr 1 davridan boshlangan bu tuzum “Rus Samoderjaviye”si nomi bilan tanilgandi. (dic.academic.ru/dic.nsf/russian_history/6784/SAMODERJAVIYe)

Mana shunday “Samoderjaviye” tuzumida Rus ziyolilarining (Russkaya intilegensiya) alohida o‘rni borligi ma’lumdir. Chexov, Dostoyevskiy, Tolstoy, Pushkin, Lermontov kabi ziyolilar va ijodkorlar bebosh Chor va manfaatparast zadagonlardan farqli o‘laroq xalqqa yaqin va uning dardini o‘z asarlarida tasvirlashga uringan edilar. Maksim Gorkiy, Mayakovskiy, Yesenin, Sholoxov kabi shu Rus ziyolilari va ijodkorlari Sovet davrida ham kommunistik rejimni oqlovchi, unga ma’naviy tus beradigan asarlarni o‘rtaga qo‘ygandi.

Putinizmning eng achinarli tarafi balki uning davrida aynan Rus ziyolilarining orqaga chekinganligi bo‘lsa kerak. Chunki butun dunyoda bo‘lgani kabi Rusiyada ham hozir aynan bebosh zamonaviy Chor va manfaatparast rus zadagonlari bu mamlakatning eng oliy qahramonlariga aylandilar.

Sovet davrining asosiy xususiyatlaridan biri Amerika dushmanligi edi. Sovet rejimi o‘z insonlariga kommunizm hikoyalari bilan birga Amerika dushmanligini ham qo‘shib yedirardi.

Hozirgi kunda ham Rusiyada anti-amerikachalik keng tarqalgan. Buning yonida Putin o‘zining SSSRni qo‘msashini ham doimo eslatib turadi Ammo Rusiyaning qisman bo‘lsa ham bozor iqtisodiyoti qoidalarini joriy qilishi, dunyo xalqlarining globallashuv jarayonida Amerikaning internet, kino va shunga o‘xshash sohalardagi ustunligi Putin istasada istamasada o‘lkasi va xalqining g‘arblashishiga sabab bo‘lmoqdadir. Ya’ni, hozirgi Rusiyada “Doloy Amerika” (Yo‘qolsin Amerika) shiori safsataboz siyosatchi Jirinovskiyning mitinglarinigina bezashi mumkin.

Xuddiy shunday Putinizmga quvvat berayotganday bo‘lib ko‘rinayotgan Rus millatchiligi (Rus shovinizmi) ham “Doloy Amerika” shiori kabi zaif bir sasga aylanib bormoqda. Chunki bugungi Rusiya xalqi, ayniqsa Rus yoshlari butun dunyoda bo‘lgani kabi diniy yoki milliy qadriyatlarni emas, yengil yelpi hayot, ya’ni dollar, mashhurlik yoki qaysidir mashhurlarga ergashishning orqasidan quvmoqdalar.

Boshqa tomondan Rusiya ko‘plab etnik guruhlar yashaydigan mamlakatdir. SSSRning tarqalishi va kommunizmning soxta zontigining yo‘qolishi bilan bu mamlakatdagi Rus bo‘lmagan millatlar o‘zlarini tanish yo‘lida jiddiy qadamlar qo‘ydilar. Ayniqsa musulmon xalqlar hayotiga Islom dini qayta kirib keldi. Bu esa Putinizm qancha harakat qilmasin Rusiyaning Federativ tizimini kuchaytirmadi, aksincha Ruslar va Rus bo‘lmagan xalqlarni bir birlaridan uzoqlashtirdi. Buning ustiga ommaviy va ustun shaklda emas, mahalliy va hujumkor shaklda bot bot ko‘rinayotgan Rus shovinizmi Rus bo‘lmagan xalqlarning diniy va milliy jihatlarini yanada kuchaytirishiga hech kim shubha qilmasligi kerak.

Xulosa qiladigan bo‘lsak, Rusiyaning dunyo siyosatida (geopolitika) AQSh va Ovrupo Ittifoqiga raqib ekanligi bir haqiqatdir. Faqat bu raqobat bu bloklarning xalqlariga ham, keyingi paytda bu raqobatning markaziga aylangan Ukraina va Suriya xalqlariga ham tinchlik va taraqqiyot keltirmayotgani bir haqiqatdir. Ya’ni, bir paytlar kommunizm va kapitalizm bloklarining “sovuq urushi” insoniyatga faqat zarar keltirgani kabi, hozirni kundagi geopolitik kuchlarning issiq urushi ham dunyoga faqat zarar keltiradi.

Shu bilan birga Putinizm Ruslarga yangi imperatorlik yoki SSSRni qayta tashkil qilish imkonini bermaydi. Rus millatchiligi ham ko‘p millatli Rusiya Federatsiyasining kelajagiga aylanmaydi. Buning yonida Rusiyaning ichki siyosatdagi demografik kamayish, iqtisodning turg‘unligi, ijtimoiy adolatsizlik, harbiy harajatlarning tobora ortib borishi, poraxo‘rlik va aroqxo‘rlik muammolari Putinizmning tashqi siyosatdagi g‘alabalariga soya tushirishi muqarrardir.

Namoz NORMO‘MIN
12.03.2018

“PUTINIZM”İN ANLAMI

Rusya’da önümüzdeki Pazar günü, 18 Mart’ta cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılacak. Rusların kendi itiraflarına göre,  merak konusu olan bu seçimlerde kimin ikinci olmasıdır. Çünkü bu defa da, eğer hayatta olsa, 2024 seçimlerinde de ülkeyi 18 yıldır yönetmekte olan Vladimir Putin’in kazanmasından hiç kimse şüphe etmiyor.

Başlığa boşuna “Putinizm” adını vermedim. Çünkü günümüz Rusya’sında Vladimir Putin sadece mutlak iktidar sahibi değildir. Bu ülke insanlarının çoğunluğu kendilerini Putin hayranlığına kaptırmışlardır. Onlar Rusya’nın geleceğini şimdiki liderleri olmadan tasavvur edemiyorlar.

Bununla beraber Putin bu yıl 1 Mart günü Rusya Duma’sında yaptığı konuşmada şunları söyledi:

“Daha ileri gitmek, dinamik kalkınmayı yola koymak için özgürlük alanının genişletmemiz, demokrasi kurumlarını, yerel otoriteleri, sivil toplumu ve mahkemelerin yapısını dünyaya açık hale getirmemiz gerekir”.

(http://kremlin.ru/events/president/news/56957)

Tarihe baktığımızda, en azından bin yıllık tarihte, farklı devletlerin şu ilkelere göre var ola geldiklerini görürüz:

– İtikadı ve ideolojik temeller (Osmanlı İmparatorluğu, SSCB, Hitler Almanyası)

– Çıkarlar ve Dünyayı yönetme arzusu (ABD, Çin)

– Tek kişilik (otoriter) diktatörlükler.

Bazen farklı ülkelerin tarihinde, bu temellerin karıştığı da gözlemlenmiştir. Bugün Rusya’da nasıl bir sosyal politik sistem var? Putin demokrasi ilkeleri ve onun kurumlarını genişletmemiz gerekir, dediğinde ne kadar samimidir?.

Eğer demokrasinin teori olarak bir ütopi ve çoğu durumda günümüz Rusya’sındaki gibi bir siyasi manipülasyon olduğunu düşünürsek, Putin dediklerinde haklıdır. Nitekim ağırlıklı olarak batının ideolojik ve politik bayrağı olarak kabul gören demokrasi 21. Yüzyılın başlangıcında dünya gündeminin ikinci planında kalmaya başlamıştır. BM Birleşmemiş Milletlere dönmeye başladığına Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği, Rusya, Çin ve Hindistan gibi ülkelerin kendi ekonomik ve jeopolitik çıkarları için nükleer savaşı bile göze aldıklarına şahit olmaktayız. Başka bir deyişle, insan hakları, özgürlükleri ve bu değerleri sosyal ve politik yaşamın temelinden uzaklaştırmak günümüzde sadece Putinizmin değil, tüm dünyanın sorunu haline geldi.

Aslında, Putinizm’in ülkenin iç politik başarılarından daha fazla,  Vladimir Putin’in dış politika başarılarından dolayı ortaya çıktığını söylemek mümkündür. Ukrayna’nın Donbass bölgesindeki çatışmalarda Rus azınlığı kesin olarak savunmak, bu krizden dolayı Kırım Yarımadasının işgal edilmesi, Güney Osetya ve Abhazya’nın Gürcistan’dan çekip alınması ve son olarak Suriye’de Esad rejiminin yanında yer alarak bu ülkedeki savaşın önemli oyunculardan biri olması Rusların göz önünde Putin’in popülaritesini kat kat artırmıştır. Rus lider bu siyasi ve askeri adımlarını ABD ve AB ile rekabette kendi devletin çıkarlarını korumak için attığını savunmaktadır.

Yine de Putinizm’in ideolojik ve pratik temelleri var midir? Bu ülke tarihinde, SSCB istisna edildiğine, halk ve devlet hayatında deli Çar (ya da Tsar) ve sadece kendi çıkarlarını düşünen Rus asalet (aristokrasi) sınıfı belirleyici olduğunu görmek mümkündür. Deli Petro döneminde başlayan bu sistem Rus “Samoderjavia’si” olarak da biliniyordu. (dic.academic.ru/dic.nsf/russian_history/6784/SAMODERJAVIYe)

Bu “Samoderjaviya” düzeninde Rus aydınlarının (Russkaya intilegensiya) sistemde önemli bir rol oynadıkları de malumdur. Dostoyevskiy, Tolstoy, Çehov, Puşkin, Lermontov gibi Rus aydınları ve yazarları deli Çar ve Rus aristokrasi sınıfından farlı olarak halka yakın duruyorlar ve yazılarında onun acısını tarif etmeye çalışıyorlardı. Sovyet komünist rejimi döneminde de Maksim Gorki, Sholokhov, Mayakovski, Yesenin gibi Rus aydın ve yazarları eserleri ile bu zalim düzene manevi boyut vermeye çalışıyorlardı.

İşte Putinizm’in en zayıf yönü günümüzde yukarıda sayılan düzeyde Rus aydınlarının olmamasıdır. Tüm dünyada olduğu gibi Putinizm düzeninde bir yeni Çar ve ona yakın soyluları çağdaş kahramanlar olarak ortaya çıktılar.

Sovyet döneminin temel özelliklerinden biri de Amerika düşmanlığıydı. Putin bununla beraber Sovyetleri özlediğini gündemde tutmaya çalışıyor. Ancak bu ülkede kısmen olsa da piyasa ekonomisi kurallarının uygulanması, küreselleşme sürecinde Amerika internet, sinema ve diğer sözde kültür alanlarında üstünlüğü, Putin istemese bile, Rus toplumunun gittikçe Batılaşmasına neden olmaktadır.  Yani “Yok olsun Amerika” (Doloy Amerika) sloganı sadece lafazan politikacı Jirinovski’nin laflarında kalmaktadır.

Öte yandan, Rusya birçok etnik grubun yaşadığı ülkedir. SSCB’nin dağılması ve komünizmin sahte şemsiyesinin düşmesinden sonra ülkedeki Rus olmayan halklar kendi milli kimliklerini tanımaya yöneldiler. İslam dini Müslüman halkların hayatlarında yeniden gündeme geldi. Bu durum Putin’in çabalarına rağmen Rusya Federasyonu’nun güçlenmesine değil, Ruslar ve Rus olmayanlar birbirlerinden uzaklaşmasına neden oldu. Buna ek olarak, toplumsal ve ustun bie değer olarak değil, mahalli ve saldırgan şekilde görünmekte olan Rus şovenizmi Ruslar ve Rus olmayan halkların milli ve dini yönlerden daha fazla uzaklaşmasına neden olduğuna kimse kuşku duymamalıdır.

Özetle, Rusya’nın dünya yönetiminde (jeopolitik) Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliğinin rakibi olduğu bir gerçektir. Bu rekabet iki tarafın halklarına olduğu gibi, son zamanlarda bu rekabetin merkezine dönüşen Ukrayna ve Suriye halklarına da barış ve kalkınma sağlamamaktadır. Başka bir deyişle, komünizm ve kapitalizm bloklarının Soğuk Savaşı insanlığa zarar verdiği gibi, şimdilerde jeopolitik alanda rakip olan güçler arasındaki savaş kimseye fayda vermiyor.

Aynı zamanda, Putinizm Ruslara yeni imparatorluk kurma veya SSCB’yi diriltme imkanını da vermiyor.  Rus milliyetçiliği de çok uluslu Rusya Federasyonu’nun geleceğini belirlemeyecektir. İç politikada nüfusun ve iş gücünün gittikçe azalması, ekonomik durgunluk, sosyal adaletsizlik, yolsuzluk ve alkol bağımlığı sorunları, askeri harcamaların artması “Putinizm”in uzak dönem sürmeyeceğinin göstergeleridir.

Namoz Normümin Muhommad

İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi Doktora Öğrencisi

13.03.2018

 

 

 

Related posts

Yorum yazın