Турк сериаллари ҳақида. (Кирил ва Лотинда). Türk dizileri hakkında

08.03.2018

Турк сериаллари Ўзбекистонликларнинг кун тартибидан тушмаяпти. Икки кун олдин Тошкент шаҳри Юнусобод туманидаги бир имом Турк актёрларига ошиқ ўзбек оналаридан гейлар туғилишини айтибди. (ozodlik.org/a/ozbekiston-film-imom-gey-lgbt/29082791.html)

Олдинроқ бошқа аҳли илмларимиздан бири Турк сериалларида таржимонлик қилганларни ватан ва миллат хоинлигида айблаганди.

Аввало шуни айтиш керакки, телевидение ва ундаги кўнгилочар концертлар, саҳна ва кино асарлари, шу жумладан телесериаллар ҳам замонавий “маданият”нинг (цивилизация)нинг бир парчасига ҳолига келиб қолган. Ҳозирги моддапарастлик (материализм) чўққига чиққан, инсонлар ҳавойи нафсларини тўйдириш учун турли воситаларга бош ураётган пайтда интернетдаги ижтимоий тармоқлар билан бирга бу “маданият” асарлари ҳам тобора машҳурлашиб ва оммавийлашиб бормоқда. Яъни, инсоният бошидан ўтказаётган ҳозирги жоҳилият тизими шахслар, оилалар ва жамиятларнинг фитратини бузиш учун мана шундай воситалардан фойдаланмоқдадир.

Туркия мусулмон дунёсининг энг ғарблашган ва секулярлашган (ижтимоий сиёсий жиҳатдан дунёвийлашган) давлати бўлгани учун бу мамлакат одамларининг аксарияти тушунчаларида ва ҳаёт тарзларида ғарб маданияти (аслида маданиятсизлиги) жуда кенг ўрин олган, афсуски. Шунинг учун ҳам бу мамлакат телеканаллари экранларини Ўзбекистонда соғлом тушунча ва имон соҳиби кишиларнинг норозилигига сабаб бўлган ва бўлаётган “Муҳташам юз йил”, “Севги изтиборлари” (Туркча “Қора савдо” ) ва шунга ўхшаш тарихий воқеаларни ҳам шаҳват ва эҳтирос селларида кўпиртириб кўрсатадиган телесериаллар босиб кетган.

Айтиш керакки, масалан Усмонли давлатининг энг шонли подишоҳларидан Султон Сулаймон Қонунийни бир шаҳват “қаҳрамони” сифатида талқин қилган “Муҳташам юз йил” телесериали Туркия жамоатчилиги, хусусан бу мамлакат Давлат Раиси (Президенти) Тойиб Эрдўғоннинг ҳам жиддий норозилига сабаб бўлганди. У бу сериал ҳақида “Улар ота боболаримизни “Муҳташам юз йил” филмидаги каби тасаввур қиладилар. Бизнинг аждодларимиз бундай бўлмаган. Биз бундай (ахлоқсиз) Қонуний, ундай Султон Сулаймонни билмаймиз. Унинг ҳаёти ўттиз йил от устида (Ҳақ учун курашиб) ўтди. Унинг ҳаёти сиз у сериалда кўргангиз каби саройда (айшу ишратда) билан ўтмади”, деганди. (bbc.com/turkce/haberler/2012/11/121126_magnificient_century)

Шунинг учун ҳам ҳозирги ҳукумат бундай савиясиз телесериаллар ўрнига мусулмон Турк халқининг тархини ҳаққиқий ҳолда кўрсатадиган ва шаҳват саҳналари ўрин олмаган янги телесериаллар саҳналаштириш ишларига бош қош бўлмоқда. Ҳозирги кунда Туркиянинг давлат телевидение каналларидан кўрсатилаётган “Diriliş Ertuğrul” (Тирилиш Эртуғрул), “Payitaht Abdülhamid” ва “Mehmetçik Kûtulamâre ” (Меҳметчик Қутул Аъмора) телесериаллари Турк халқи орасида жуда машҳур бўлиб бормоқда.

“Diriliş Ertuğrul” (Тирилиш Эртуғрул) телесериали (уни ушбу адрес puhutv.com/dirilis-ertugrul-detay ёки ютуб тармоғидан тўлиқ кўришингиз мумкин) воқеалари Селжуқли давлатининг сўнгги даврида бўлиб ўтади. Селжуқли Султони 1. Алоуддин Кайкабут (1190 -1237) ўз даврида бир томондан Мўғул босқинчиларига, бошқа томондан Насроний Салб урушчиларига қарши курашмоқдадир. Селжуқли давлати заифлашиб, Онадўлидаги (ҳозирги Туркиянинг Осиё тарафи) Турк қабилаларини бирлаштиришга ҳам кучи етмайди. Мана шу даврда Туркларнинг Кайи (Қайи) қабиласидан Сулаймоншоҳ ва унинг ўғли Эртуғрул кураш майдонига чиқади. “Diriliş Ertuğrul” (Тирилиш Эртуғрул) телесериали Селжуқли давлати ўрнига Усмонлилар давлатига (Усмон Ғозий Эртуғрул Ғозийнинг ўғлидир) асос солиниши жараёнида содир бўлган воқеалар ҳақида ҳикоя қилади.

Бу телесериал масалан “Муҳташам юз йил”га қараганда тарихга янада холис баҳо берилгани, ўша давр мусулмонларининг ҳаётини ва курашига катта эътибор қаратилгани, шаҳвоний эҳтирос ва саҳналарга ўрин бермаганлиги билан ҳам диққатга сазовардир.

Туркиядаги яшайдиган яқиндан танийдиган ҳамюртларимдан бирининг айтишича “Diriliş Ertuğrul” (Тирилиш Эртуғрул) телесериали яқинда Ўзбекистонда ҳам кўрсатила бошлар экан. Ушбу фильмни кўрадиганларга икки нуқтага эътибор қаратишни сўраган бўлардим:

Биринчиси, мусулмон Турк қабилаларида Бей (Бек)ларнинг мажлисларда сайланиши. Бу биз мусулмонлар унутган ва ҳозирги кунда ҳаётимизга жорий қилишга қийналаётганимиз муҳим қоидалардан биридир.

Иккинчиси, “Diriliş Ertuğrul” (Тирилиш Эртуғрул) телесериалида ўша даврда яшаган ва сўфийларнинг устози саналадиган Муҳиддин Аъробийга катта ўрин берилишидир. Маълумки Аъробий Ислом таълимотига зид бўлган “Ваҳдати Вужуд” эътиқодий қарашининг асосчиси ҳисобланади.

Нима бўлганда ҳам “Diriliş Ertuğrul” (Тирилиш Эртуғрул) “Муҳташам юз йил”дан ўз ғояси ва саҳналари билан фарқ қилади. Мусулмончиликда “Аҳвони Шаър” қоидаси бор. Яъни, икки зарардан бирини танлаш лозим бўлса, оз зарарлисини танлаш керак бўлади. Ушбу фикрларни ҳам шу маънода ёздим. Чунки бугун Ўзбекистонда (дунёда ҳам) телевизор кўрмайдиганларнинг ўзи бўлмаса керак. Ҳеч қурмаса озгина фойдаси тегадиган нарсалар кўрилса мақдсадга мувофиқ бўлармиди?

Намоз НОРМЎМИН
08.03.2018

TURK SERIALLARI HAQIDA

Turk seriallari O‘zbekistonliklarning kun tartibidan tushmayapti. Ikki kun oldin Toshkent shahri Yunusobod tumanidagi bir imom Turk aktyorlariga oshiq o‘zbek onalaridan geylar tug‘ilishini aytibdi. (ozodlik.org/a/ozbekiston-film-imom-gey-lgbt/29082791.html)

Oldinroq boshqa ahli ilmlarimizdan biri Turk seriallarida tarjimonlik qilganlarni vatan va millat xoinligida ayblagandi.

Avvalo shuni aytish kerakki, televideniye va undagi ko‘ngilochar konsertlar, sahna va kino asarlari, shu jumladan teleseriallar ham zamonaviy “madaniyat”ning (sivilizatsiya)ning bir parchasiga holiga kelib qolgan. Hozirgi moddaparastlik (materializm) cho‘qqiga chiqqan, insonlar havoyi nafslarini to‘ydirish uchun turli vositalarga bosh urayotgan paytda internetdagi ijtimoiy tarmoqlar bilan birga bu “madaniyat” asarlari ham tobora mashhurlashib va ommaviylashib bormoqda. Ya’ni, insoniyat boshidan o‘tkazayotgan hozirgi johiliyat tizimi shaxslar, oilalar va jamiyatlarning fitratini buzish uchun mana shunday vositalardan foydalanmoqdadir.

Turkiya musulmon dunyosining eng g‘arblashgan va sekulyarlashgan (ijtimoiy siyosiy jihatdan dunyoviylashgan) davlati bo‘lgani uchun bu mamlakat odamlarining aksariyati tushunchalarida va hayot tarzlarida g‘arb madaniyati (aslida madaniyatsizligi) juda keng o‘rin olgan, afsuski. Shuning uchun ham bu mamlakat telekanallari ekranlarini O‘zbekistonda sog‘lom tushuncha va imon sohibi kishilarning noroziligiga sabab bo‘lgan va bo‘layotgan “Muhtasham yuz yil”, “Sevgi iztiborlari” (Turkcha “Qora savdo” ) va shunga o‘xshash tarixiy voqealarni ham shahvat va ehtiros sellarida ko‘pirtirib ko‘rsatadigan teleseriallar bosib ketgan.

Aytish kerakki, masalan Usmonli davlatining eng shonli podishohlaridan Sulton Sulaymon Qonuniyni bir shahvat “qahramoni” sifatida talqin qilgan “Muhtasham yuz yil” teleseriali Turkiya jamoatchiligi, xususan bu mamlakat Davlat Raisi (Prezidenti) Toyib Erdo‘g‘onning ham jiddiy noroziliga sabab bo‘lgandi. U bu serial haqida “Ular ota bobolarimizni “Muhtasham yuz yil” filmidagi kabi tasavvur qiladilar. Bizning ajdodlarimiz bunday bo‘lmagan. Biz bunday (axloqsiz) Qonuniy, unday Sulton Sulaymonni bilmaymiz. Uning hayoti o‘ttiz yil ot ustida (Haq uchun kurashib) o‘tdi. Uning hayoti siz u serialda ko‘rgangiz kabi saroyda (ayshu ishratda) bilan o‘tmadi”, degandi. (bbc.com/turkce/haberler/2012/11/121126_magnificient_century)

Shuning uchun ham hozirgi hukumat bunday saviyasiz teleseriallar o‘rniga musulmon Turk xalqining tarxini haqqiqiy holda ko‘rsatadigan va shahvat sahnalari o‘rin olmagan yangi teleseriallar sahnalashtirish ishlariga bosh qosh bo‘lmoqda. Hozirgi kunda Turkiyaning davlat televideniye kanallaridan ko‘rsatilayotgan “Diriliş Ertuğrul” (Tirilish Ertug‘rul), “Payitaht Abdülhamid” va “Mehmetçik Kûtulamâre ” (Mehmetchik Qutul A’mora) teleseriallari Turk xalqi orasida juda mashhur bo‘lib bormoqda.

“Diriliş Ertuğrul” (Tirilish Ertug‘rul) teleseriali (uni ushbu adres puhutv.com/dirilis-ertugrul-detay yoki yutub tarmog‘idan to‘liq ko‘rishingiz mumkin) voqealari Seljuqli davlatining so‘nggi davrida bo‘lib o‘tadi. Seljuqli Sultoni 1. Alouddin Kaykabut (1190 -1237) o‘z davrida bir tomondan Mo‘g‘ul bosqinchilariga, boshqa tomondan Nasroniy Salb urushchilariga qarshi kurashmoqdadir. Seljuqli davlati zaiflashib, Onado‘lidagi (hozirgi Turkiyaning Osiyo tarafi) Turk qabilalarini birlashtirishga ham kuchi yetmaydi. Mana shu davrda Turklarning Kayi (Qayi) qabilasidan Sulaymonshoh va uning o‘g‘li Ertug‘rul kurash maydoniga chiqadi. “Diriliş Ertuğrul” (Tirilish Ertug‘rul) teleseriali Seljuqli davlati o‘rniga Usmonlilar davlatiga (Usmon G‘oziy Ertug‘rul G‘oziyning o‘g‘lidir) asos solinishi jarayonida sodir bo‘lgan voqealar haqida hikoya qiladi.

Bu teleserial masalan “Muhtasham yuz yil”ga qaraganda tarixga yanada xolis baho berilgani, o‘sha davr musulmonlarining hayotini va kurashiga katta e’tibor qaratilgani, shahvoniy ehtiros va sahnalarga o‘rin bermaganligi bilan ham diqqatga sazovardir.

Turkiyadagi yashaydigan yaqindan taniydigan hamyurtlarimdan birining aytishicha “Diriliş Ertuğrul” (Tirilish Ertug‘rul) teleseriali yaqinda O‘zbekistonda ham ko‘rsatila boshlar ekan. Ushbu filmni ko‘radiganlarga ikki nuqtaga e’tibor qaratishni so‘ragan bo‘lardim:

Birinchisi, musulmon Turk qabilalarida Bey (Bek)larning majlislarda saylanishi. Bu biz musulmonlar unutgan va hozirgi kunda hayotimizga joriy qilishga qiynalayotganimiz muhim qoidalardan biridir.

Ikkinchisi, “Diriliş Ertuğrul” (Tirilish Ertug‘rul) teleserialida o‘sha davrda yashagan va so‘fiylarning ustozi sanaladigan Muhiddin A’robiyga katta o‘rin berilishidir. Ma’lumki A’robiy Islom ta’limotiga zid bo‘lgan “Vahdati Vujud” e’tiqodiy qarashining asoschisi hisoblanadi.

Nima bo‘lganda ham “Diriliş Ertuğrul” (Tirilish Ertug‘rul) “Muhtasham yuz yil”dan o‘z g‘oyasi va sahnalari bilan farq qiladi. Musulmonchilikda “Ahvoni Sha’r” qoidasi bor. Ya’ni, ikki zarardan birini tanlash lozim bo‘lsa, oz zararlisini tanlash kerak bo‘ladi. Ushbu fikrlarni ham shu ma’noda yozdim. Chunki bugun O‘zbekistonda (dunyoda ham) televizor ko‘rmaydiganlarning o‘zi bo‘lmasa kerak. Hech qurmasa ozgina foydasi tegadigan narsalar ko‘rilsa maqdsadga muvofiq bo‘larmidi?

Namoz NORMO‘MIN
08.03.2018

Related posts

Yorum yazın