ЎЗБЕКЛАРГА НИМА БЎЛГАН? O‘ZBEKLARGA NIMA BO‘LGAN? (Kiril va Lotinda)

O‘ZBEKLAR NIMA QILIShLARI KERAK?

Bugun so‘nggi yillarning eng g‘amgin kuni bo‘ldi biz O‘zbeklar uchun. Vatanini va xalqini yaxshi ko‘radigan barcha insonlarimizga motam kuni bo‘ldi bugun…

O‘zbeklardan 52 kishi, balki ularning ko‘pchiligi yoshlardir, Qozog‘istonda bir avtobus fojeasida yonib kul bo‘lishdi. Bu voqea afsuski birinchisi emas. Chunki insonlarimiz non va pul dardida O‘zbekistonni tashlab, boshi og‘gan tarafga ketishga majbur bo‘lmoqdalar…

Nega? Nega hududi, moddiy boyliklari va imkoniyatlari aholisi 120 milyonlik Yaponiyadan ham ko‘proq va kengroq bo‘lgan O‘zbekistonning 32 milyon aholisi o‘z o‘zini boqa olmaydi. Nega?

Chunki Islom Karimovdan qolgan diktatura rejimi xalqimizning moddiy va ma’naviy taraqqiyot yo‘lini yopib qo‘ygan. Qanday qilib? Markaziy hokimiyat (Prezident va Vazirlar mahkamalari idoralari, boshqa davlat tashkilotlari) va mahaliiy hokimiyatlar (viloyat va tuman hokimliklari) O‘zbekistonning butun boyliklarini, yerini, hududini, ish imkonlarini o‘z mulki qilib qolgan. Boshqacha aytganda O‘zbekiston xalqi O‘zbekiston markaziy va mahalliy hukumat idoralarining quliga aylantirilgan.

O‘zbekistonning davlat byudjetining taxminan 8 milliard dollarga tengligi aytildi. Ya’ni, davlatning xazinasiga tushadigan pul miqdori shuncha ekan. Hukumat shu pullar bilan davlat idoralarida (o‘qituvchilar, tibbiyot xodimlari, militsiya, sud, prokratura, harbiylar, nafaqaxo‘rlar va hk) ishlaydiganlarga maosh beradi. 32 milyonlik aholiga bu pul dengizdagi tomchiday yo‘q bo‘lib ketadi. Aslidachi?

Balki O‘zbekistonning yillik daromadi 8 milliard emasdir. 18, 28, balkida 48 milliard dollardir. Qani bu pullar? Bu pullar yuqorida aytilgan, O‘zbekiston xalqini qul qilib olgan davlat va hukumat idoralari rahbarlari va xodimlarining cho‘ntagiga ketadi…

Bir tomondan hukumat xalqqa yaxshi ishlash, yaxshi tijorat, yaxshi tadbirkorlik imkoni bermaydi, ikkinchi tomondan xalqning, ya’ni o‘z qullarining boyligini talon taroj qiladi?

Bu qanday noinsof, zolim va o‘g‘ri muttaham hukumatdir?

Bu savolga ba’zilar axir Islom Karimov o‘lgandan keyin Shavkat Mirziyoyev Prezident bo‘ldi, u qancha qancha islohotlarni boshlab yubordi, deb javob berishi mumkin…

To‘g‘ri…Prezident Mirziyoyev O‘rta Osiyo davlatlari bilan aloqalarni yaxshilayapti. Tadbirkorlarga katta erkinliklar va’da beryapti. Diniy sohada qora ro‘yxatdagilarni o‘chirtirmoqda. Azonga ruxsat berildi, Qur’on hofizlari musobaqasi ham o‘tkazilyapti. Yo‘llardan militsiya postlari olib tashlanmoqda. MXX isloh qilinishi aytildi… Bular yaxshi ishlar, albatta. Ammo…

Ammo bular Prezidentning chaqirig‘i, buyrug‘i va tashabbusi bilan bo‘lmoqda. Aslida qanday bo‘lishi kerak? Aslida butun bu islohotlar qonun va huquq ustunligi sharoitida bo‘lishi kerak. Ya’ni, insonlar, xalq, rahbarlar faqat Prezidentning buyrug‘iga emas, avvalo yaxshi va adolatli qonunlar va inson huquqlariga bo‘ysunib faoliyat olib borishi kerak. Chunki hozirgi rahbarlarning ko‘pi yuqorida aytilgani kabi xalqning boyligini o‘z boyligi, deb biladi. Ular odamlar ochdan qirilib ketsa ham, o‘z nafslaridan va manfaatlaridan voz kechmaydilar…

Mana, Prezident tovuqchilikni rivojlantiraylik, dedi. Bu haqda uning qarori ham chiqqan bo‘lsa kerak. Ammo qonunchi? Qonunda qishloq xo‘jaligining rivojlanishi qanday belgilangan? Erkin tadbirkorlik va erkin tijorat qanday belgilangan? Fermerlar, qishloqdagi tadbirkorlar bu qonunlardan xabardormi?. Ularning huquqlarini himoya qiladigan huquqni himoya qiladigan tashkilotlar bormi? Chunki hamma qonun va huquq ustunligi sharoitida yashashi kerak, faqat Prezidentning buyrug‘i asosida emas…

Turkiyada kim bo‘lsa bo‘lsin biron ish joyi, fabrika, zavod, korxona, tijorat joyi ochmoqchi bo‘lsa, ya’ni tadbirkorlik qilmoqchi bo‘lsa, avval bu masalada qonunni o‘rganadi, keyin soliq idorasiga borib bir kishilik yoki ko‘p kishilik shirkat ochadi. Bo‘ldi, shu bilan hokim ham, prokuror ham, politsiya ham uning ishiga aralashmaydi, aralasha olmaydi. Soliqni o‘z vaqtida va to‘g‘ri to‘lasa, hech qanday muammosi bo‘lmaydi. To‘lamasa, ana shunda jazo beriladi….

O‘zbekistonda shundaymi? Bunday emas. Buni Prezidentning o‘zi tadbirkorlikka davlat organlarini to‘siq bo‘lmoqda, deb aytgan edi. (http://uza.uz/…/zbekiston-respublikasi-prezidenti-shavkat-m…)

Xo‘p, Prezident bu muammo aytgani bilan u yaxshilik tomonga o‘zgardimi?. Yo‘q, chunki bu muammo qonun va huquq doirasida hal qilinmadi. Demak, odamlar Prezidentimiz u dedi, bu dedi demasdan, qonun va huquq qanday bajarilayapti, shunga qarashlari kerak. Eng muhimi esa:

PREZIDENT MIRZIYoYeV VA HUKUMAT O‘ZBEKISTONDA ADOLATLI QONUN VA HUQUQ USTUNLIGINI TA’MINLAShGA HARAKAT QILIShI KERAK…

Bu esa jamiyat hayotini va davlat tizimini butunlay isloh qilishni bildiradi. Lekin Prezident bu masalada gapirmaydi, jiddiy faollik ham ko‘rsatmaydi. Masalan, Prezident bir yil o‘tgan bo‘lsa ham O‘zbekistonda qanday jamiyat quriladi, uning mafkurasi qanday bo‘ladi, siyosiy tizimi qanday bo‘ladi, iqtisodiy tizimi qanday bo‘ladi, ta’lim tizimi qanday bo‘ladi, diniy (din emas) soha qanday isloh qilinadi, bu masalalar haqida jiddiy gapirgani yo‘q. Axir butun ishlar, islohotlar mana shu rejalarga, ya’ni shu sohalarning qanday bo‘lishiga bog‘liqku?

O‘zbeklarga nima bo‘lgan, dedik? Bu savolning javobi shudir: O‘zbeklar qonunsizlik va huquqsizlik sharoitda yashashga mahkum bo‘lganlar. Bu esa ularga haqiqiy ma’noda mehnat qilish, to‘g‘ri ilm olish, yaxshi tadbirkorlik qilish imkonini bermayapti. Natijada yangi ish joylari ochilmayapti, ishlab chiqarish va tijorat ortmayapti, oylik va daromadlar ortmayapti. Bu hol esa har yili 1 milyonga yaqin O‘zbeklarning boshqa davlatlarga ish va pul izlab ketishiga sabab bo‘lmoqda. Buning natijasi esa ma’lum: O‘zga yurtlarda qullik, ya’ni noqonuniy mehnat, yo‘llarda sarson sargardorlik va Qozog‘istonda, Rusiyada va boshqa joylarga avariyalar va boshqa halokatlarda qurbon bo‘lish…

O‘zbeklar nima qilishi kerak, dedik. O‘zbeklar faollashishi kerak. Siyosiy jihatdan, ijtimoiy jihatdan, iqtisodiy jihatdan faollashishi kerak O‘zbeklar. Ular hokimlardan, prokurorlardan, sudlardan, militsiya xodimlaridan , boshqa davlatlaridan haqlarini va qonunni talab qilishni o‘rganishlari kerak. Buning uchun esa ular avvalo o‘z fuqaroviy huquqlarini va qonunlarni bilishlari kerak. Buning uchun Prezident Mirziyoyev rahbarligidagi hukumat 50-60 sahifalik fuqarolarning siyosiy, fikriy, matbuot, iqtisodiy, ijtimoiy, ma’rifiy va diniy haq va huquqlari yozilgan kichkina kitobcha nashr qilib, butun aholiga tarqatishi kerak. Keyin bu insonlar bu huquqlarini davlat idoralaridan va mas’ullardan talab qilishi kerak. Ana shunda shaxslar, jamiyat va xalq harakatga kelib boshlaydi. Bu esa hamma sohaning, shu jumladan iqtisodning ham rivojlanishiga yo‘l ochadi. Natijada xalq ham, davlat ham boyib boshlaydi. O‘zbeklarning bugungiday davlatma davlat sarson bo‘lishiga shu tarzda barham beriladi…

O‘zbekiston xalqining 90% musulmonlardan iborat.
Albatta, din imon, to‘g‘rilik, adolat, taot ibodat va yaxshi axloq bo‘lmasdan yuqorida aytilgan islohotlar umuman yordam bermasligi yoki qisman yordam berishi mumkin. Bu holda ular xuddi Ovrupoda yoki iqtisodi taraqqiy qilgan boshqa davlatlarda bo‘lgani kabi, qorni to‘q yashashlari mumkin, ammo ular ko‘ngli majruh, oilasi parchalangan, shaxs va jamiyat fitrati buzilgan, axloqsizlik yoyilib ketgan moddaparast va manfaatparast jamiyatlarning qullariga aylanib qoladilar…

52 insonimiz, 52 O‘zbekiston fuqarosi Qozog‘iston yo‘llarida yonib, kuyib o‘ldi. Ular bizlarning jigarbandlarimiz edi. Kimningdir otasi, kimningdir akasi yoki ukasi, qaysidir ayollarimizning eri… Ularning hayoti fojeaviy shaklda tugadi. Alloh taolo ularni O‘z rahmatiga olgan bo‘lsin. Qolganlarga Alloh sabr bersin. Hukumatga va xalqimizga aqlu farosat bersin. Alloh avvalo biz musulmonlarning hidoyatimizni va imonimizni ortirsin. Agar biz musulmonlar yaxshi musulmon bo‘lganimizda musulmon xalqimiz shu hollarga tusharmidi? Mana O‘zbeklarning butun muammolarining asosiy sababi qayerda…

Namoz NORMO‘MIN
18.01.2018

ЎЗБЕКЛАРГА НИМА БЎЛГАН?
ЎЗБЕКЛАР НИМА ҚИЛИШЛАРИ КЕРАК?

Бугун сўнгги йилларнинг энг ғамгин куни бўлди биз Ўзбеклар учун. Ватанини ва халқини яхши кўрадиган барча инсонларимизга мотам куни бўлди бугун…

Ўзбеклардан 52 киши, балки уларнинг кўпчилиги ёшлардир, Қозоғистонда бир автобус фожеасида ёниб кул бўлишди. Бу воқеа афсуски биринчиси эмас. Чунки инсонларимиз нон ва пул дардида Ўзбекистонни ташлаб, боши оғган тарафга кетишга мажбур бўлмоқдалар…

Нега? Нега ҳудуди, моддий бойликлари ва имкониятлари аҳолиси 120 милёнлик Япониядан ҳам кўпроқ ва кенгроқ бўлган Ўзбекистоннинг 32 милён аҳолиси ўз ўзини боқа олмайди. Нега?

Чунки Ислом Каримовдан қолган диктатура режими халқимизнинг моддий ва маънавий тараққиёт йўлини ёпиб қўйган. Қандай қилиб? Марказий ҳокимият (Президент ва Вазирлар маҳкамалари идоралари, бошқа давлат ташкилотлари) ва маҳалиий ҳокимиятлар (вилоят ва туман ҳокимликлари) Ўзбекистоннинг бутун бойликларини, ерини, ҳудудини, иш имконларини ўз мулки қилиб қолган. Бошқача айтганда Ўзбекистон халқи Ўзбекистон марказий ва маҳаллий ҳукумат идораларининг қулига айлантирилган.

Ўзбекистоннинг давлат бюджетининг тахминан 8 миллиард долларга тенглиги айтилди. Яъни, давлатнинг хазинасига тушадиган пул миқдори шунча экан. Ҳукумат шу пуллар билан давлат идораларида (ўқитувчилар, тиббиёт ходимлари, милиция, суд, прократура, ҳарбийлар, нафақахўрлар ва ҳк) ишлайдиганларга маош беради. 32 милёнлик аҳолига бу пул денгиздаги томчидай йўқ бўлиб кетади. Аслидачи?

Балки Ўзбекистоннинг йиллик даромади 8 миллиард эмасдир. 18, 28, балкида 48 миллиард доллардир. Қани бу пуллар? Бу пуллар юқорида айтилган, Ўзбекистон халқини қул қилиб олган давлат ва ҳукумат идоралари раҳбарлари ва ходимларининг чўнтагига кетади…

Бир томондан ҳукумат халққа яхши ишлаш, яхши тижорат, яхши тадбиркорлик имкони бермайди, иккинчи томондан халқнинг, яъни ўз қулларининг бойлигини талон тарож қилади?

Бу қандай ноинсоф, золим ва ўғри муттаҳам ҳукуматдир?

Бу саволга баъзилар ахир Ислом Каримов ўлгандан кейин Шавкат Мирзиёев Президент бўлди, у қанча қанча ислоҳотларни бошлаб юборди, деб жавоб бериши мумкин…

Тўғри…Президент Мирзиёев Ўрта Осиё давлатлари билан алоқаларни яхшилаяпти. Тадбиркорларга катта эркинликлар ваъда беряпти. Диний соҳада қора рўйхатдагиларни ўчиртирмоқда. Азонга рухсат берилди, Қуръон ҳофизлари мусобақаси ҳам ўтказиляпти. Йўллардан милиция постлари олиб ташланмоқда. МХХ ислоҳ қилиниши айтилди… Булар яхши ишлар, албатта. Аммо…

Аммо булар Президентнинг чақириғи, буйруғи ва ташаббуси билан бўлмоқда. Аслида қандай бўлиши керак? Аслида бутун бу ислоҳотлар қонун ва ҳуқуқ устунлиги шароитида бўлиши керак. Яъни, инсонлар, халқ, раҳбарлар фақат Президентнинг буйруғига эмас, аввало яхши ва адолатли қонунлар ва инсон ҳуқуқларига бўйсуниб фаолият олиб бориши керак. Чунки ҳозирги раҳбарларнинг кўпи юқорида айтилгани каби халқнинг бойлигини ўз бойлиги, деб билади. Улар одамлар очдан қирилиб кетса ҳам, ўз нафсларидан ва манфаатларидан воз кечмайдилар…

Мана, Президент товуқчиликни ривожлантирайлик, деди. Бу ҳақда унинг қарори ҳам чиққан бўлса керак. Аммо қонунчи? Қонунда қишлоқ хўжалигининг ривожланиши қандай белгиланган? Эркин тадбиркорлик ва эркин тижорат қандай белгиланган? Фермерлар, қишлоқдаги тадбиркорлар бу қонунлардан хабардорми?. Уларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қиладиган ҳуқуқни ҳимоя қиладиган ташкилотлар борми? Чунки ҳамма қонун ва ҳуқуқ устунлиги шароитида яшаши керак, фақат Президентнинг буйруғи асосида эмас…

Туркияда ким бўлса бўлсин бирон иш жойи, фабрика, завод, корхона, тижорат жойи очмоқчи бўлса, яъни тадбиркорлик қилмоқчи бўлса, аввал бу масалада қонунни ўрганади, кейин солиқ идорасига бориб бир кишилик ёки кўп кишилик ширкат очади. Бўлди, шу билан ҳоким ҳам, прокурор ҳам, полиция ҳам унинг ишига аралашмайди, аралаша олмайди. Солиқни ўз вақтида ва тўғри тўласа, ҳеч қандай муаммоси бўлмайди. Тўламаса, ана шунда жазо берилади….

Ўзбекистонда шундайми? Бундай эмас. Буни Президентнинг ўзи тадбиркорликка давлат органларини тўсиқ бўлмоқда, деб айтган эди. (http://uza.uz/…/zbekiston-respublikasi-prezidenti-shavkat-m…)

Хўп, Президент бу муаммо айтгани билан у яхшилик томонга ўзгардими?. Йўқ, чунки бу муаммо қонун ва ҳуқуқ доирасида ҳал қилинмади. Демак, одамлар Президентимиз у деди, бу деди демасдан, қонун ва ҳуқуқ қандай бажарилаяпти, шунга қарашлари керак. Энг муҳими эса:

ПРЕЗИДЕНТ МИРЗИЁЕВ ВА ҲУКУМАТ ЎЗБЕКИСТОНДА АДОЛАТЛИ ҚОНУН ВА ҲУҚУҚ УСТУНЛИГИНИ ТАЪМИНЛАШГА ҲАРАКАТ ҚИЛИШИ КЕРАК…

Бу эса жамият ҳаётини ва давлат тизимини бутунлай ислоҳ қилишни билдиради. Лекин Президент бу масалада гапирмайди, жиддий фаоллик ҳам кўрсатмайди. Масалан, Президент бир йил ўтган бўлса ҳам Ўзбекистонда қандай жамият қурилади, унинг мафкураси қандай бўлади, сиёсий тизими қандай бўлади, иқтисодий тизими қандай бўлади, таълим тизими қандай бўлади, диний (дин эмас) соҳа қандай ислоҳ қилинади, бу масалалар ҳақида жиддий гапиргани йўқ. Ахир бутун ишлар, ислоҳотлар мана шу режаларга, яъни шу соҳаларнинг қандай бўлишига боғлиқку?

Ўзбекларга нима бўлган, дедик? Бу саволнинг жавоби шудир: Ўзбеклар қонунсизлик ва ҳуқуқсизлик шароитда яшашга маҳкум бўлганлар. Бу эса уларга ҳақиқий маънода меҳнат қилиш, тўғри илм олиш, яхши тадбиркорлик қилиш имконини бермаяпти. Натижада янги иш жойлари очилмаяпти, ишлаб чиқариш ва тижорат ортмаяпти, ойлик ва даромадлар ортмаяпти. Бу ҳол эса ҳар йили 1 милёнга яқин Ўзбекларнинг бошқа давлатларга иш ва пул излаб кетишига сабаб бўлмоқда. Бунинг натижаси эса маълум: Ўзга юртларда қуллик, яъни ноқонуний меҳнат, йўлларда сарсон саргардорлик ва Қозоғистонда, Русияда ва бошқа жойларга авариялар ва бошқа ҳалокатларда қурбон бўлиш…

Ўзбеклар нима қилиши керак, дедик. Ўзбеклар фаоллашиши керак. Сиёсий жиҳатдан, ижтимоий жиҳатдан, иқтисодий жиҳатдан фаоллашиши керак Ўзбеклар. Улар ҳокимлардан, прокурорлардан, судлардан, милиция ходимларидан , бошқа давлатларидан ҳақларини ва қонунни талаб қилишни ўрганишлари керак. Бунинг учун эса улар аввало ўз фуқаровий ҳуқуқларини ва қонунларни билишлари керак. Бунинг учун Президент Мирзиёев раҳбарлигидаги ҳукумат 50-60 саҳифалик фуқароларнинг сиёсий, фикрий, матбуот, иқтисодий, ижтимоий, маърифий ва диний ҳақ ва ҳуқуқлари ёзилган кичкина китобча нашр қилиб, бутун аҳолига тарқатиши керак. Кейин бу инсонлар бу ҳуқуқларини давлат идораларидан ва масъуллардан талаб қилиши керак. Ана шунда шахслар, жамият ва халқ ҳаракатга келиб бошлайди. Бу эса ҳамма соҳанинг, шу жумладан иқтисоднинг ҳам ривожланишига йўл очади. Натижада халқ ҳам, давлат ҳам бойиб бошлайди. Ўзбекларнинг бугунгидай давлатма давлат сарсон бўлишига шу тарзда барҳам берилади…

Ўзбекистон халқининг 90% мусулмонлардан иборат.
Албатта, дин имон, тўғрилик, адолат, таот ибодат ва яхши ахлоқ бўлмасдан юқорида айтилган ислоҳотлар умуман ёрдам бермаслиги ёки қисман ёрдам бериши мумкин. Бу ҳолда улар худди Оврупода ёки иқтисоди тараққий қилган бошқа давлатларда бўлгани каби, қорни тўқ яшашлари мумкин, аммо улар кўнгли мажруҳ, оиласи парчаланган, шахс ва жамият фитрати бузилган, ахлоқсизлик ёйилиб кетган моддапараст ва манфаатпараст жамиятларнинг қулларига айланиб қоладилар…

52 инсонимиз, 52 Ўзбекистон фуқароси Қозоғистон йўлларида ёниб, куйиб ўлди. Улар бизларнинг жигарбандларимиз эди. Кимнингдир отаси, кимнингдир акаси ёки укаси, қайсидир аёлларимизнинг эри… Уларнинг ҳаёти фожеавий шаклда тугади. Аллоҳ таоло уларни Ўз раҳматига олган бўлсин. Қолганларга Аллоҳ сабр берсин. Ҳукуматга ва халқимизга ақлу фаросат берсин. Аллоҳ аввало биз мусулмонларнинг ҳидоятимизни ва имонимизни ортирсин. Агар биз мусулмонлар яхши мусулмон бўлганимизда мусулмон халқимиз шу ҳолларга тушармиди? Мана Ўзбекларнинг бутун муаммоларининг асосий сабаби қаерда…

Намоз НОРМЎМИН
18.01.2018

Leave a Comment