Ислом Каримовнинг билинмаган сирлари (Kiril ve Lotinda)
16 Kasım 2017  //  By:   //  O'zbekistan, TÜRKİSTAN HABER  //  No Comment   //   749 Okunma

16.11.2017

ЖАМШИД КАРИМОВ: ҚАБОҲАТНИНГ ЧЕГАРАСИ ЙЎҚ ЭКАН!
(интервью, 2-қисм)

Ислом Каримовнинг жияни Жамшид Каримов билан суҳбат (2-қисм)

15.11.2017

Аввал хабар қилганимиздек, 29 октябрь куни Ўзбекистонга 27 йил раҳбарлик қилган марҳум президент Ислом Каримовнинг жияни, 50 ёшли машҳур журналист Жамшид Каримовдан интервью олганмиз.

Интервьюнинг 1-қисми 5 ноябрь куни нашр этилган. Унда Ислом Каримов туғилган хонадон, унинг ота-онаси, опаси ва ака-укалари ҳақида шу пайтгача ҳали ҳеч қаерда ёзилмаган маълумотлар ўрин олган.

• Ислом Каримов ота-онасига, ака-укаларига қандай муносабатда бўлган;

• Унинг болалиги, мактаб чоғлари қандай ўтган;

• Нима сабабдан президентнинг ака-укалари ҳаёти жуда оғир кечган;

• Президент инсон сифатида қандай эди?

шу ва шу каби Ислом Каримов ҳаётига оид бўлган барча ёпиқ маълумотларни унинг жияни таниқли журналист Жамшид Каримов бизлар билан ўртоқлашган.

Суҳбатимизнинг 2-қисмида: Ислом Каримов туғишган яқинларининг оиласи ва уларнинг авлодлари ҳақида сўз боради.

*****
Собиқ президентнинг учинчи акаси Арслон Каримовнинг кенжа ўғли Жамшид Каримов билан 6 соатлик суҳбатимиз давомида жуда кўп мавзуларда суҳбатлашганмиз.

Суҳбатимиз Ислом Каримов туғилган оила ҳақида, хусусан, унинг ота-онаси, опаси, ака-укалари ва уларнинг авлодлари ҳақида бўлган.

Қолаверса, Ислом Каримовнинг ўз оиласи, рафиқалари ва фарзандлари ҳақида ҳам атрофлича суҳбатлашганмиз. Бу мавзулар навбатдаги қисмлардан ўрин эгаллаган.

Бир сўз билан айтганда, ўзбек халқи ҳали ҳеч қачон эшитмаган, билмаган ҳаққоний маълумотларни Жамшид Каримов биз билан бўлишган.

Суҳбатни Норвегиядан журналист Улуғбек Бакир олиб борган.

*****
Эслатиб ўтамиз, Жамшид Арслонович Каримов 1967 йили Жиззах шаҳрида хизматчи, юрист оиласида туғилган. Мутахассислиги: филолог-педагог, журналист.

Журналистик фаолияти давомида жамиятдаги адолатсизликларга қарши кескин курашган, хорижий матбуотларда кўплаб мақолалари билан кенг танилган.

Амакиси, президент Ислом Каримов шахсига ва сиёсатига танқидий ёндашгани, унинг кўп сирларидан воқиф бўлганлиги ҳамда мухолиф кўз қарашдалиги ортидан, Жамшид Каримов соғлом бўлгани тарзда, Самарқандда руҳий касалликлар шифохонасида 2006 йилдан бери мажбурий ва яширин тарзда, ғайриқонуний равишда сақланиб келинган.

Ислом Каримов вафотидан сўнг, 2017 йилнинг февраль ойида 11 йиллик тутқунликдан кейин озодликка чиқарилган.

Айни дамда қизи билан Жиззах шаҳрида яшайди. Озод этилганидан 9 ой ўтиб ҳам унга паспорт берилмаётганидан шикоят қилади. Бу борада президент Шавкат Мирзиёев порталига ёзган мурожаатлари ҳам жавобсиз қолаётганини айтади.

У Буюк Британиянинг Уруш ва тинчликни ёритиш институти (IWPR), “Жиззах ҳақиқати”, “Зеркало XXI”, “Молодежь Узбекистана” газеталарида, “Фарғона” АА нашрларида ишлаган.

*****
I I қисм

МУҚАДДИМА

БЕМЕҲР ҚАРИНДОШ – МЕҲРИБОН ПРЕЗИДЕНТ БЎЛАДИМИ?

Жамшид Каримов билан суҳбатимизнинг давомини эътиборингизга ҳавола этишдан аввал баъзи мулоҳазаларга тўхталиб ўтмоқчимиз.

1-қисм нашр этилганидан буён жуда кўп ўқувчиларимиздан хат ва хабарлар олдик. Ҳозирда ҳам хатлар келиши давом этмоқда. Бунинг учун, Сиз азиз ўқувчиларимизга, миннатдорчилик билдирамиз! Мактублар билан бир қаторда саволлар ҳам кўп.

Албатта, 27 йил Ўзбекистонга раҳбарлик қилган Ислом Каримовнинг, аввал ҳам айтганимиздек, ҳаёти ва фаолияти зиддиятларга тўла. Кунлар келади, Ўзбекистонда ҳам Ислом Каримовнинг ҳаёти, унинг сиёсий фаолияти қайтадан кўриб чиқилади. Тарихчи олимлар ва соҳа мутахассислари ўзларининг илмий баҳосини беради.

Ислом Каримов тўғрисида ҳали ёзилмаган кўплаб илмий ишлар энди ёзилади. Китоблар нашр этилади, фильмлар суратга олинади.

Аслида у ҳақда ўтган 25 йил ичида хориждаги қалам аҳли томонидан китоблар, мақолалар ва бошқа турли жанрдаги ижодий ишлар, ҳужжатли асарлар ёзилган.

Шундай бўлсада, Ислом Каримовнинг яқин қариндошлари, оиласи ва атрофидаги инсонлар билан муносабати тўғрисида маълумотлар жуда кам. Ўзбекистон халқи бу борада деярли ҳеч нарса билмайди. Ахир бу ахборотлар ҳам бошқа кўплаб маълумотлар қаторида яширилган бўлса, қаердан ҳам билсин.

Президентнинг яқинлари бу ҳақда ҳеч қачон гапирмаган. Фақат унинг жияни Жамшид Каримовгина мутлақо ёпиқ бўлган бу мавзуни очишга жазм қилди.

Аслида у йиллардан бери жамиятдаги адолатсизликларни қаламга олиш баробарида, бу мавзуда ҳам кўплаб мақолалар ёзган. Шунинг учун ҳам умрининг 11 йили тутқунликда ўтди. Жуда кўп азоб-уқубатларни бошидан ўтказди. Ўзининг айтишича, амакиси Ислом Каримов вафот этмаганида, у ҳеч қачон озодлик юзини кўрмаган бўларди.

Мана бугун матонатли журналист, истеъдодли ёзувчи ва шоир Жамшид Каримов озодликда! У биз билан ўз хотираларини, кўрган-билганларини бўлишмоқда.

Зотан, ўзбек халқи чорак аср ўзига раҳбарлик қилган ҳукмдори ҳақида билишга тўла ҳақли.

Дунё мамлакатлари раҳбарларининг таржимаи ҳолига қарасангиз, барчасининг ҳаёти ва фаолиятига боғлиқ маълумотларни кўрасиз. Ҳамма нарса очиқ-ойдин, кундек равшан.

Биргина Россия президенти В.Путиннинг расмий веб-саҳифасига кирсангиз, унинг бутун ҳаёти тўла ёзилганининг гувоҳи бўласиз. Туғилишидан то шу кунгача бўлган маълумотлар: ота-онаси, қариндошлари, оиласи, дўстлари, мактаб ва талабалик йиллари, ҳарбий хизматлари нафақат батафсил ёзилган, балки суратлар билан берилган.

Энди Ислом Каримовнинг президентлик давридаги таржимаи ҳолига боқинг. Қаерда, қачон туғилганлиги айтилган ва ундан кейин бирданига институтда ўқиган даврига ўтиб кетилган. Ва бундан кейин ишлаган жойлари, турли лавозимлари, сиёсий фаолияти, олган мукофотлари ҳақида саҳифа-саҳифа бир дунё ёлғон-яшиқ маълумотлар битилган.

Ота-онаси ким, ака-ука, опа-сингиллари борми? Қайси мактабда қачон ўқиган? Болалиги, мактаб йиллари қандай ўтган? Қаерда ҳарбий хизматда бўлган ва ҳоказо маълумотлар берилмаган. Ҳар қандай таниқли инсон ота-онаси ва яқинлари ҳақида фахр билан гапиради, ёзади.

Оддий қўшиқчи ёки бирор бир хизмат кўрсатган қаламкашнинг расмий таржимаи ҳолига қарасангиз ҳам уни дунёга келтирган ота-онаси ҳақида камида бирор жумла ўқийсиз.

Президент Ислом Каримовнинг болалиги, ёшлик даврлари ҳақида, унинг яқинлари тўғрисида ўтган чорак аср ичида Ўзбекистонда на бир мақола ёзилди, на бирорта ҳаққоний фильм яратилди.

Шу ўринда, Шавкат Мирзиёевнинг ҳаёти ва фаолиятига доир ўтган йилги президентлик сайлови арафасида телевидение орқали бир неча бор эфирга узатилган ҳужжатли фильмни эслашимиз, фойдадан ҳоли эмас. Унда Шавкат Мирзиёевнинг ҳаёти батафсил ёритилган. Ота-онаси, оиласи ҳақида маълумотлар берилди, уларнинг суратларигача кўрсатилди. Мактаб йиллари, талабалик даврлари ва умуман, ҳаётининг барча жабҳалари халққа ошкора кўрсатилди. Мирзиёев сайлов куни бутун оиласи билан овоз беришга келганини дунё кўрди. Суратлар, видеолар ҳамма жойга тарқалиб кетди. Мана бўларкан-у! Ўз ота-онаси ва яқинларидан фахрланадиган ҳар қандай инсон аслида ҳам шундай қилмайдими?

Кичик бир ташкилотда тўрт кишига раҳбар бўлган одам қанча ғурурланади. Ўша куни байрам қилади. Энг биринчи ўринда, ўз яқинларини эслайди. Агарда у мамлакатга Президент бўлса-чи?! Хурсандчилигининг чеки бўлмайди.

Яқинда Шавкат Мирзиёев бир йиғинда “уйимга икки-уч ойда бориб тураман”, деб ўзининг қишлоғини назарда тутиб, гапирди. Жамшид аканинг айтишича, Ислом Каримов йиллар давомида уйига бормаган, ҳатто онасидан хабар ҳам олмаган.

“Бу энди унинг шахсий иши”, десангиз қаттиқ адашасиз. Чунки, ўз ота-онаси ва яқинларига меҳри бўлмаган фарзанд ҳеч қачон ўзгага меҳр кўрсатмайди. Ўз оиласига содиқ бўлмаган одам ҳеч қачон бошқага садоқат кўрсатмайди!

ПРЕЗИДЕНТНИНГ ЎҒРИ ҚИЗИ

Бунинг натижасини мана бугун ҳамма кўриб турибди. Ислом Каримовнинг қизлари халқ мулкини талаган ўғри-муттаҳам эканлигини бир қатор хорижий давлатлар прокурорлари исботлаб, жиноий иш очганларидан кейин ва ниҳоят, Ўзбекистон Бош прокуратураси ўз сайтида шу йил 28 июль куни эълон қилган “Г.Каримовага нисбатан жиноят ишлари юзасидан хабар”да марҳум президент тўнғичининг 2001-2013 йилларда содир этган оғир иқтисодий жиноятлари юзасидан якунланган ва ҳамон давом этаëтган жиноий ишларга оид айрим тафсилотларни эълон қилган.

Иқтибос:

“Гулнора Каримовага Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 165-моддаси (Товламачилик)¸ 167-моддаси (Ўзлаштириш ёки растрата йўли билан талон-торож қилиш)¸ 179-моддаси (Сохта тадбиркорлик)¸ 184-моддаси (Солиқлар ёки бошқа мажбурий тўловларни тўлашдан бўйин товлаш)¸ 227-моддаси ( Ҳужжатлар, штамплар, муҳрлар, бланкаларни, автомототранспорт воситаларининг ва улар тиркамаларининг (ярим тиркамаларининг) давлат рақам белгиларини эгаллаш, нобуд қилиш, уларга шикаст етказиш ёки уларни яшириш ) ва 168-моддаси (Фирибгарлик), 178-моддаси (Чет эл валютасини яшириш)¸ 182-моддаси (Божхона тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузиш), 189-моддаси (Савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини бузиш)¸ 228-моддаси (Ҳужжатлар, штамплар, муҳрлар, бланкалар тайёрлаш, уларни қалбакилаштириш, сотиш ёки улардан фойдаланиш) ва 243-моддаси (Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш) бўйича жами 11 модда билан айблов эълон қилинган.

Жиноят ишлари бўйича Тошкент вилояти судининг 2015 йил 21 августдаги ҳукми билан “Г.Каримова айбланаётган жиноятларни содир этишда айбдор деб топилган ва унга 5 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланган”¸ дейилади Бош прокуратура хабарида. (Иқтибос тугади).

Қаранг, шунча қилмишларни содир этган жиноятчига атиги 5 йиллик жазо берилибди. Бошқа одам бу жиноятларни содир этганида борми, умрбод қамоқда чириб кетарди.

ЯНГИ ТАРЖИМАИ ҲОЛ

Ислом Каримовнинг болалиги ва ёшлигидаги баъзи бир суратлари вафотидан кейин ижтимоий тармоқларда тарқала бошлади.

Шу ўринда ҳақли савол туғилади: нима учун Ислом Каримов ўз ўтмиши, оиласи ва бошқа яқинларига оид маълумотларни халқдан яшириб келди? Ёки ким бу ҳақда сўз очса, унинг ашаддий душманига айланди? Бу ҳақда Жамшид Каримов бизга батафсил сўзлаб берган.

Ислом Каримовнинг икки қизи ва беш набирасидан ташқари, яна бир ўғли ва бир набираси борлиги куни кеча расмий тарзда биринчи марта маълум бўлди. Нима учун бу маълумотлар президентнинг тириклигида ёзилмади? Бу каби саволларнинг барчасига Жамшид Каримов атрофлича жавоб берган.

Ислом Каримов оддий инсон бўлганида, на унинг оиласи ва на унинг ўзи билан бировнинг иши бўларди.

САЙЛОВЛАР – ТАНЛОВЛАР

Дунёда президентлар умумхалқ сайловлари орқали давлат тепасига келади. Сайлов дегани бу танлов деганидир. Яъни, халқ номзодлардан бирини саралаб, танлаб олади, дегани.

Президент ҳам ва бошқа минглаган давлат раҳбарлари ҳам халқнинг хизматкоридир! Раҳбарлар халққа хизмат қилиш учун иқтидорга келади. Ўз ҳавойи нафсига ёки оиласига хизмат қилиш учун келмайди!

Уйимизга хизматкор олсак танлаб олганимиз каби юртимизга ҳам хизматкорни танлаб, саралаб олишимиз керак бўлади. Агарда инсон ўз халқини, ватанини чин дилдан севса, унга Хизматкор бўлишни ўзига энг Олий Шараф деб билади!

Бозорга борсак ҳам сабзини танлаб, гуручни саралаб, гўштни ҳам қараб оламиз. Ўзимизга, ватанимизга, давлатимизга раҳбар танлаганда ҳам энг сарасини, энг муносибини сайлаб-танлаб олишимиз керак. Шундагина биз миллат бўламиз, шундагина халқ бўламиз! Акс ҳолда, оломон бўлиб ўтиб кетамиз.

Демократик давлатларда сайловлар пайти номзодлар бежиз “жон олиб, жон бериб” курашмайдилар. “Мен ундан яхшиман, ақлли, билимли, тажрибалиман, мени президент қилиб сайласангизлар, у қиламан, бу қиламан”, деб дунёга жар солади.

Иккинчиси чиқиб, “йўқ, у бекорларни бештасини айтибди, мен ундан яхшиман, ундан кўра ақлли, билимдонман, мени сайланг, мен яхши хизмат қиламан, осмондаги ойни олиб бераман”, деб томоқ йиртади. Ишқилиб, барча номзодлар сайловгача нима бўлса бўлади.

Бу орада улар туғилганидан бошлаб, ўша кунгача етиб келган даврини тинмай матбуотда кўз-кўз қилишади.

Сайловчилар бу пайтда улар ҳақидаги ахборотларни тўла билиб бўлишади: номзодларнинг хотини ким, боласи нечта, қанча пули бор, қаерда нима қилган, кимга нима деган ва ҳоказо, ва ҳоказо маълумотлар, аллақачон, ёйилиб кетган бўлади.

Эртасига иккинчи, учинчи, тўртинчи ва ҳоказо номзодлардан бири телевизорга чиқади-да, ҳаммасини ёлғонга чиқариб қўйиши ҳам мумкин. “Йўқ, у ёлғон гапиряпти сизларга. Биз мутахассислар билан мана бу, мана бу маълумотларни қидириб топдик, у порахўр бўлган, фалончидан фалон вақтда писмадон нарса олган, жазмани фалончихон бўлган, у бизга бундай деди, унинг пуллари фалон банкда” каби ва ҳоказо гапларни халққа айтиб, қўлидаги бир дунё ҳужжатларни, сурат ва видеоларни тарқатиб юборади.

Ғарбда ўзи сайлов дегани, бу катта шоу деганидир. Ҳам зерикмайсиз, ҳам кўп маълумотни билиб оласиз. Хуллас, шу сайлов баҳона одамлар ватанидаги сиёсатчиларни, раҳбарларни аслида ким ва қандай эканлигини билиб олишади. Кейин шунга кўра, у ёки бу сиёсатчининг рейтинги, яъни халқ орасидаги обрўси ё кўтарилади ёки ер билан яксон бўлади. Обрўси бир тийин бўлган сиёсатчи сиёсий майдондан енг шимариб, мардларча чиқиб кетади. Ўзига бошқа лойиқ иш топади.

Бу сайлов жараёнларининг ҳаммаси қонунга мувофиқ ҳолда бўлиб ўтади. Агарда кимдир бировга туҳмат ёки ҳақорат қилган бўлса, унинг таъзирини мутасадди органлар бериб қўяди. Шунинг учун ҳамма ўзига боқиб, орқа-олдига қараб, босар-тусарини билиб иш қилади. Акс ҳолда, ё катта жаримага тортилиб, шарманда бўлади ёки панжара ортига кетади.

Шу туфайли ҳам сиёсат билан ҳамма шуғулланавермайди. Бу машмашаларга чидаган матонатли, ўз кучига, билими ва салоҳиятига, шижоат ва қудратига ишонган тажрибали сиёсатчиларгина майдонда қолади. Қолганлар ўзлари билмаган ҳолда, тақдирга тан бериб, чеккага чиқиб кетади.

Халққа хизматкор бўлиш, унинг ишончига эришиш, бу осон иш эмас!

Бу жараёнларни ҳар куни, ҳар соатда бир неча турли мустақил ахборот воситаларидан кузатиб турган халқ эса, бемалол буларнинг “реклама”сини томоша қилиб, юз марта ўйлаб, яхшисидан яхшироғини (ёмонидан яхшироғини эмас!) танлаб, яъни, сайлаб олади.

Янги сайланган давлат раҳбарининг президентлик муддати битгунича халқ унинг орқасидан тинмай кузатиб, таъқиб қилиб боради. Ана ундан кейин янги президентнинг қаерда нима дегани-ю, ким билан овқат еганигача, унинг хотини ва болалари қаерда нима иш билан машғуллигигача бўлган маълумотлар кунда-кунора матбуотнинг биринчи саҳифасидан жой эгаллайди.

Президентнинг давлат бошқаруви ва сиёсий ишлари эса, бундан-да юқори кўринишда ҳар куни ёритилиб борилади. Хуллас, ўзини ҳурмат қилган, ватанини севган, келажак авлодларини ўйлаган ҳар бир мамлакат бугун мана шундай яшамоқда!

Мана шунинг отини – Демократия – Халқ ҳокимияти – Ҳуқуқий давлат, дейдилар! Халқ демократияни фақат телевизордаги “жаннат”дан хабарлардангина билмайди, балки ўз танасида, кундалик ҳаётида ҳар лаҳзада сезади, кўзи билан кўради, унда яшайди, фаол иштирок этади. Шунда фаровонликка, тараққиётга эришади. Акс ҳолда, халқ лоқайд, бефарқ бўлса, мамлакатни бир ҳовуч чала сиёсатчилар, сифатсиз кадрлар, ўғри ва муттаҳамлар, порахўрлар босиб кетади.

Оқибатда, халқ қашшоқ бўлиб, юрти таназзулга юз тутади. Унинг ҳаққини бир тўда ўғрилар ейди. Шу тариқа йиллар, асрлар давомида бир халқ, бир мамлакат, бир тил йўқлик сари равона бўлади. Тарихдан биламизки, шу пайтгача ер юзида қанчадан қанча халқлар, миллатлар, тиллар бўлган. Лекин улар бугун ер юзида йўқ. Улар ҳам бирданига бир кунда йўқ бўлиб кетмаган. Етти ухлаб тушига ҳам кирмаган…

Тарих, ҳаёт шундай бешафқат! Ҳеч кимга қараб ўтирмайди!

Ҳар бир инсон бу ёруғ оламга бир марта келади. Инсон – инсондек яшашга ҳақли. Фақат ундан шу ҳақни тортиб олмаслик керак. Ҳақни турли ўткинчи раҳбарлар эмас, Яратган беради!

Интервьюнинг 1-қисмидан четда қолган ва кейин аниқланган қўшимча маълумотлар

1. Арслон Каримов ҳалокатига оид Жамшид Каримовнинг шахсий талқини:

Биринчи талқин: Ислом Каримов ҳокимиятга келишига қарши бўлган кучлар тахминига кўра, Арслон Каримов кўп нарсани билади ҳамда “ёш ва ғайратли” укасидан фойдаланиб, ҳуқуқий-жиноий муҳитни фош қилишни бошлайди.

Иккинчи талқин: Ўзбекистонлик машҳур футбол юлдузи, спорт устаси, “Пахтакор” футбол жамоаси ҳужумчиси Геннадий Красницкий (1940-1988)нинг ўз жонига қасд қилишига доир “иш”.

Лекин, бу “иш”нинг қай даражада Арслон Каримов ўлимига боғлиқлиги бизга маълум эмас. Бу талқинни Жамшид Каримов бизга ёзма равишда юборди, лекин ҳозирча очиқлагани йўқ. Бу бўйича маълумот қўлга киритсак, навбатдаги қисмларда яна мавзуга қайтамиз.

Жамшид Каримов 11 йил қамоқда жуда кўп асарлар ёзган. Шулардан бири “Отам ҳақида” ҳужжатли романидир. Айни дамда роман қўлёзмада бўлиб, яқин вақтда хорижда нашр этилиши кутилмоқда.

2. Жамшид Каримовга кўра, бобоси Ғани Каримов 1936 йилдан 1941 йилгача Фарғона водийсидаги ёки Қашқадарёдаги НКВД қамоқхонасида жазони ўтаган.

3. Ғани Каримов 1941 йил бошида озод этилган ва шу йил кузида Хуршид Каримов туғилган.

4. Хуршид Каримовнинг қамоқдан озод этилишига оид:

Суҳбатимизнинг 1-қисми нашр этилганидан кейин бизга АҚШдан давлат ва сиёсат арбоби Бобур Маликов алоқага чиқиб, Хуршид Каримовнинг қамоқдан озод этилишига доир бир маълумотни айтиб ўтди.

Маълумки, Бобур Маликов 1989 йили Ўзбекистон Олий судининг раиси лавозимида ишлаган. Маликовга кўра, Хуршид Каримов 1986 йили қамоққа олинганидан кейин орадан уч йил ўтиб, 1989 йили озод этилган.

– 1989 йил 23 июнда Ислом Каримов Ўзбекистонга раҳбар бўлганидан кейин орадан бир ойча ўтиб, кабинетимга янги тайинланган Ички ишлар вазири Вячеслав Мухторович Камолов кириб келди, – деб хотирлайди Бобур Маликов. – Камоловнинг қўлида Хуршид Каримовнинг “иши” турганди. “Янги раҳбарнинг укаси Попда турмада ўтирибди, шуни қамоқдан чиқаришимиз керак”, деди Вячеслав Мухторович. Мен “иш”ни олиб қолдим. “Жиноят иши” назорат тартибида қайта кўриб чиқилиши учун буйруқ бердим. Х.Каримов Наманган вилоятининг Попдаги қамоқхонасида жазони ўтарди. Бу муассаса маҳкум хақида ижобий тавсифнома берган ва бошқа керакли ҳужжатлар тайёрланиб, Хуршид Каримов ўтаган уч йиллик жазоси билан чекланган ҳолда, қонуний тарзда муддатидан аввал озод этилган. Яъни, Хуршид Каримов, Жамшид Каримов айтганидек, 1992 йилда озод этилмаган. Уни 1989 йили озод қилганмиз. Агарда Каримовлар оиласида ёки бошқа кишиларда бу ҳақда савол бўлса, судга мурожаат қилиб, билишлари мумкин, – дейди Ўзбекистон Олий судининг собиқ раиси.

Бобур Маликовнинг ушбу маълумотига муносабат сўраб, Жамшид Каримовга боғландик.

– Мен 1990 йил октябрида бир ой Самарқандда бобомнинг уйида бўлганман. Аввал Хуршид амаким ҳам шу уйда яшаган. Ўшанда унинг озодликка чиққани ёки чиқиши ҳақида бирор гап-сўз бўлмаган. У 1992 йилда озодликка чиқиб, уйига қайтган, – дейди Жамшид Каримов.

Хуллас, бу бир-бирига қарама-қарши икки маълумотни олганимиздан кейин бошимиз қотиб қолди. Хўш, агарда Хуршид Каримов 1989 йили озодликка чиққан бўлса қаерга кетган? Нимага бу ҳақда Самарқанддаги Каримовлар билмаган? Уч йил қаерда бўлган?

Шу саволларга жавоб қидириб, воқеадан хабардор бир кишини топдик. Исми сир қолишини истаган бу манбага кўра, Хуршид Каримов ҳақиқатдан ҳам 1989 йили озодликка чиққанидан кейин Тошкент вилоятининг Қибрайига кетиб, ўша вақтдаги “Пепси-кола” ичимлиги ишлаб чиқариш заводини бошқарган.

– 1991 йил ноябрида Гулнора Каримова америкалик ўзбек Мансур Мақсудийга турмушга чиққандан кейин амакиси Хуршид Каримовдан Қибрайдаги заводни тортиб қўяди. Шундан кейин 1992 йилда Хуршид Каримов Самарқандга кетади. Бу воқеалардан балки Жамшид Каримовнинг хабари йўқдир, – дейди ҳодисадан хабардорлигини айтган манба.

Таъкидлаб ўтамиз, манбанинг бу сўзларини на инкор этишга ёки қабул қилишга бизларда ҳеч бир асос йўқ.

Энди эса, марҳамат, Жамшид Каримов билан суҳбатимизнинг 2-қисмини ўқишингиз мумкин.

*****
ЖАМШИД КАРИМОВ: ҚАБОҲАТНИНГ ЧЕГАРАСИ ЙЎҚ ЭКАН” (2-қисм)

Улуғбек Бакир: Хуршид Каримовнинг қамоқдан кейинги ҳаёти қандай кечди?

Жамшид Каримов: Кенжа амаким Хуршид Каримов (1941-2010) қамоқдан озод бўлиб келганидан кейин қаттиқ аламзада бўлиб қолганди. Тўғри, у ноҳақдан қамалган, сиёсий маҳкум эмасди. Лекин, у ҳаммадан хафа эди. Онамни эса, ҳурмат қиларди. Умуман, Санобар бувимдан ташқари ҳамма амакимлар ва аммам онамни яхши қабул қилишарди. Фақат бувим онамни ёқтирмасди.

Улуғбек Бакир: Онангиз рус бўлгани учунми?

Жамшид Каримов: Ҳа, ҳа, айнан шундай. Отам қайнонаси, яъни онамнинг онаси, бувим билан бирга яшарди. Евгения бувимнинг қўли гул аёл эди. Болаларга энагаликда ҳам устасифаранг эди.

Хуршид амаким қамоқдан қайтиб, иккинчи марта уйланди. Уни шу хотини боқарди. Биринчи тожик хотини Илмиядан бир қизи бор. Улар биргаликда икки йил яшаб, ажрашганди. Аслида Хуршид амакимнинг характери жуда оғир бўлган. Уни устига маъшуқабоз ҳам эди. Кўп ароқ ичарди, кўп тамаки чекарди. Ўпкаси ҳам чириганди. Ўзи азалдан сурункали ўпка ялиғланиш касаллиги билан оғрирди. Боз устига, олти йиллик қамоқ мадорини қуритиб бўлганди. Қамоқдан қариб-қартайиб, бир оёғи ишламай, чол бўлиб келди. Қолаверса, болалигида дарахтдан йиқилиб, умуртқаси синган. Шундан кейин букри бўлиб қолганди. Шунга қарамай, қамоқдан аввал бақувват ва анча-мунча нарсага синадиган одам эмасди. Руҳи жуда тетик эди. Лекин, баджаҳллиги ҳам ўзига яраша бўлган. Кўп китоб ўқирди. Катта кутубхонаси бўларди.

Умуман, Каримовлар хонадонида китобга меҳр ўзгача бўлган. Китоб кўп ўқишарди. Фақат аммам ўқимишли бўлмаган, оддий ишчи эди. Оиланинг асосий бойлиги бу китоб эди. Биргина отамнинг шахсий кутубхонасида ўн мингга яқин китоб бўлган. Афсуски, отамдан мерос қолган бу китобларни тутқунликда бўлганимда хотиним пуллаб юборибди. Ҳозир менда жуда оз китоб қолган. Бир қисми Алишер акамнинг уйида ҳам сақланиб қолган.

Китобларнинг аксарияти қадимги ноёб китоблар эди. Ҳозир ёнимда “Анна Каренина” (Лев Толстой романи – У.Б.)нинг 1878 йилда босмадан чиққан биринчи нашри турибди. Иш столим устида онамнинг отаси, бобомдан мерос қолган 1893 йилда Санкт-Петербург матбааси рухсати билан Тошкентдаги Коменский нашриётида босилган “Қуръон” ҳам бор. Фирдавсийнинг 1925 йилда нашрдан чиққан “Шоҳнома” асари ҳам бор эди. Ҳатто, 1936 йилги Зиновьев таҳриридаги “Шоҳ Никколо Макиавелли” ҳам кутубхонамизнинг кўрки эди. 1910 йилда академик Венгеров таҳрири остида нашр этилган “Пушкин” ҳам бор эди…

Улуғбек Бакир: Каримовлар оиласидаги саккиз фарзанднинг ҳаммаси олий маълумот олганми?

Жамшид Каримов: Ҳа, фақат Меҳринисо аммамдан бўлак ҳамма оға-инилар олий маълумотли бўлишган. Улар жуда камбағал оиладан бўлишларига қарамай, ўз кучлари билан ҳеч бир порасиз, жуда оғир иқтисодий қийинчиликлар билан ўқишган. Масалан, отам Арслон Каримов (1931-1989) 1950-йилларнинг бошида жуда қийинчилик билан ўқиган. Шу даражада қийналганки, ҳатто пойабзали чириб, йиртилиб кетганидан уни сим билан боғлаб олган. Шу тарзда ўқишни битириб, 36 йил судья лавозимида ишлади. Ислом Каримов (1938-2016) ҳам шундай қийинчиликлар билан таҳсил олган. У Тошкентда ўқиб юрган пайтида, 50-йилларнинг охирида онамга телеграмма юборган.

“Қадрдоним Маргарита! Илтимос, кўмагингизга муҳтож бўлган, ночор талабага ёрдам беринг! Очликдан жуда қийналиб кетдим. Ислом.” (Рус тилидан эркин таржима – У.Б.).

Онам ўша пайтларда Каримовлар хонадонига янги келин бўлиб тушганди. Ўзи ҳам талаба бўлишига қарамай, қайнукаси Ислом Каримовга пул юборган эди.

Улуғбек Бакир: Ҳа, у пайтларда ҳаммага қийин бўлган, оғир дамлар эди. Жамшид ака, суҳбатимизнинг 1-қисмида Ислом Каримовнинг опаси, акалари ва укаси ҳақида атрофлича гаплашган эдик. Келинг, энди уларнинг оиласи ва фарзандлари тақдири ҳақида суҳбатлашсак. Каримовлар оиласининг тўнғич фарзанди Меҳринисо Каримовадан бошласак.

Жамшид Каримов: Меҳринисо (1921-1986) аммамнинг биринчи турмуш ўртоғи Мустафоқул Эшонқулов 1941 йили урушга кетиб, Украина фронтида ҳалок бўлади. У “политрук” (ҳарбий қисм қўмондонининг сиёсий ишлар бўйича ўринбосари- У.Б.) бўлган. Уларнинг ягона фарзанди Илҳом Эшонқулов 1939 йилда туғилган. У Россияга ўқишга кетиб, Надежда исмли рус қизига уйланиб, Волгоград (1925 йилдан 1961 йилгача Сталинград -У.Б.)да қолган. Унинг икки ўғли бор, Владимир ва Темур. Мен улар ҳақида жуда оз биламан. Володя 1961 йилда туғилган, у нейрожарроҳ шифокор. Темур эса, замонавий технологиялар бўйича етакчи мутахассис.

Илҳом акам билан баъзан учрашиб турардик. У ҳам менга ўхшаб ўрислашиб кетган. Умрининг охирги йилларида жуда қаттиқ оғриган. Ошқозонида яраси бор эди. Кейин инфаркт ҳам бўлди. 1986 йили 47 ёшида шу дард билан вафот этди. Унинг вафоти аммамнинг ҳам ўлимига сабаб бўлган. Аммам бир ўзи ёлғиз яшарди. Кутилмаганда ўғлидан инфарктга чалингани ҳақида хат олганидан кейин ҳеч қанча ватқ ўтмай, ўша йили қазо қилади.

Меҳри аммамнинг иккинчи тожик эри, профессор Бобохўжа Қорахўжаев Самарқандда машҳур педиатр шифокор бўлган. Институтда дарс ҳам берарди. Бобохўжа поччам самимий, меҳрибон инсон эдилар. Болага бир боқиб, касалини шу заҳотиёқ айтиб берадиган даражадаги малакали доктор эди.

Поччам биринчи оиласидан ажраб, 40 ёшлардан ўтган бева аммамга уйланган. Бу никоҳдан уларнинг фарзанди бўлмаган. Улар Самарқанднинг Регистон яқинидаги Комаров кўчасида яшашган.

Улуғбек Бакир: Ҳа, айтганча, Каримовлар яшаган бобонгизнинг уйи қаерда жойлашган?

Жамшид Каримов: Регистон майдони ёнидан торгина йўллар билан борадиган “8 март” кўчасида. Бу қадим ҳовлидан Ислом Каримовни сўнгги манзилга кузатишди.

Эҳ… Ҳаёт жуда ажойиботларга бой! Ислом Каримов аслида бу ҳовлини ёқтирмасди. Жуда кам келарди. Уни асосан, бобомдан кейин бувим тарбиялаб, вояга етказган. У эса, онасини унутганди. Каримовнинг онаси, Санобар бувим ўлимидан аввал тўшакка михланиб қолди. Иситмада куйиб ётарди. Аввал айтганимдек, бу бемеҳр Ислом Каримов шунда ҳам онасидан хабар олгани келмаган. Мен бир рус муҳандисини биламан. У Ўзбекистондан жуда олисдаги Нижний Новгородда яшарди. Унинг кекса опаси Самарқандда қаттиқ бетоб бўлиб, ётиб қолди. У Россиядаги барча ишини ташлаб, икки ой опасига қаради. Опаси вафот этганидан кейин маросимлари ўтгунча Ўзбекистонда бўлди. Шуларни кўриб, ҳайратдан ҳар гал ёқамни ушлайман.

Ислом Каримов 80-йилларда Андропов,Черненко, Горбачёв (СССР раҳбарлари – У.Б.) замонларида Самарқандга, отамаконига келмаган. Шундай нақл бор: “Инсон кўкка бўй чўзган сари совиб бораверади”. Ислом Каримов ҳам юқори поғоналарга кўтарилгани сайин йилдан-йилга яқинларини унутиб бораверди…

Улуғбек Бакир: Меҳринисо аммангиздан кейинги Омон амакингиз оиласи ҳақида нималарни биласиз?

Жамшид Каримов: Катта амаким Омон Каримов (….-194?)нинг хотини ҳақида ҳеч нарса билмайман. Унинг бир ўғли бор – Азим Каримович Омонуллаев. У аслида Азим Омонуллевич Каримов бўлиши керак. Билмадим, негадир исмлари ўрнини алмаштириб олган. Азим акам 1953 ёки 1954 йилда туғилган. Самарқандда яшайди. Эшитишимча, ҳозирги янги ҳукуматда ҳам унинг обрўси баланд. Бир қарашда у пок одамдек… Улуғбек, яхшиси, у ҳақда ҳозирча гапирмаганим маъқулроқмикан?

Улуғбек Бакир: Ўзингиз биласиз, Жамшид ака, истасангиз гапиринг, истамасангиз йўқ.

Жамшид Каримов: Амакиваччам Азим Каримович ҳақида айтишим мумкинки, 1992 йилда Ислом Каримов Самарқандга келганида унинг елкасига қоқиб “бу менинг севимли жияним”, деган. Азим ака ҳам мутахассислиги бўйича савдогар (товаровед). Охирги иш жойи Самарқанд “облпотребсоюз” (вилоят истеъмолчилар уюшмаси – У.Б.) бўлган. Ҳозир нафақада, сокин, осойишта ҳаёт кечирмоқда. Унинг ҳам хотини тожик.

Азим ака ота-онасидан эрта ажраб қолган. Уни Меҳри аммам ва онам тарбиялаганлар. Ҳеч қачон безори, тўполончи бўлмаган. Покиза, одобли бола бўлиб ўсди. У ўқимишли, тўғрисўз инсон. Менга ҳам кўп китоблар берарди. Унинг икки ўғил ва бир қизи бор. Хотини тўғрисида билмайман. Улар билан алоқамиз узилган.

Улуғбек Бакир: Тушунарли. Айтганча, Самарқанддаги ҳовлида ҳозир ким яшайди?

Жамшид Каримов: Каримовларнинг ота ҳовлисидами?

Улуғбек Бакир: Ҳа, айнан ўша ҳовлида.

Жамшид Каримов: Билишимча, Ислом Каримов вафотидан кейин бу ҳовли уй-музей бўлган. Мен бу уйда 1995 йилдан бери бўлмадим. Ўша пайтларда кенжа амаким Хуршид Ғаниевич нуроталик хотини Муҳаббат келинойим билан бу ҳовлида яшарди. У Наманган турмасидан қайтиб келганидан кейин, аввал айтганимдек, иккинчи марта шу аёлга уйланади. Ислом Каримов вафотигача ҳам у ерда Хуршид амакимнинг оиласи яшарди. Улар 90-йилларнинг ўрталарида ўғил фарзанд кўришади. Исмини бобомнинг шарафига Абдуғани, деб қўйишади. Ҳозирда бу кичик Абдуғани Каримов 22-23 ёшларда. Лекин, Муҳаббат келинойи анча совуқ аёл, уйига меҳмон келса, хушламайди. Ўзбекча меҳмондўстликни билмайди.

Мен қамоқдалик пайтимда хотиним айтиб берганди. Муҳаббат опа анчагина пулдор аёл бўлиб, Самарқандда бир нечта дорихонаси бўлган. Хуллас, у ўша ҳовлини бузиб, таниб бўлмас даражада қайтадан қуради. Уйга одамларни ижарага қўя бошлайди. Бу хабар “Оқсарой”га етиб борганидан кейин “буюк доҳий”нинг фиғони фалакка чиқиб, ҳовлини салкам бульдозер билан бузиб ташлаб, аввалги ҳолатига қайтартиради. (Хуршид Каримов оиласи ҳақида навбатдаги қисмларда яна тўхталамиз – У.Б.).

Улуғбек Бакир: Жамшид ака, аслида Омон Каримов оиласидан кейин у кишидан кейинги Ибодулла Каримов оиласи ҳақида гаплашишимиз керак эди. Менинг бошқа саволим туфайли, билвосита кенжа фарзанд Хуршид Каримовга ўтиб кетдик. Чалғитганим учун узр!

Жамшид Каримов: Ҳечқиси йўқ, мана қайтдик-ку.

Ибодулла (1925-2015) амакимнинг аёли Хайринисо Султоновна Азизова-Каримова 1933 йилда туғилган, жуда оқила, билимдон ва ақлли инсон эди. Келиб чиқиши асли Фарғонанинг Қувасойидан, месхети туркларидан бўлиб, уларни Самарқандда “бачақардош” дейишади.

Хайринисо Султоновна кучли педиатр бўлиб, 40 йилдан зиёд то умрининг охиригача Самарқанддаги болалар касалхонасида Бош шифокор лавозимида ишлаб келди. Ўтган 2016 йили “буюк доҳий”нинг вафотидан кейин уч-тўрт ҳафта ўтиб, сентябрнинг сўнггида, 83 ёшида оламдан ўтди. Ўлимидан олдин ўғлига ҳазиллашиб “доҳий мени у ёққа чақиряпти”, деган экан.

Ибод Ғаниевич ва Хайринисо Султоновналарнинг икки ўғли бор, Иззат ва Баҳодир Каримовлар. Иззат 1961 йилда, Баҳодир 1964 йилда туғилган. Уларнинг ҳаёти рисоладагидек. Фақат Иззат акамнинг ёшлигида аёлларидан омади чопмади, 2-3 марта уйланди. У ҳам шароб ичишни яхши кўрарди. Шу сабаб, хотинлари ундан кетиб қоларди. Ҳозир Самарқандда яшайди. У ҳам деярли барча Каримовлар сингари “Кооператив” (ҳозирги Самарқанд иқтисодиёт ва сервис –У.Б.) институтини тугатган. Унинг иккинчи ёки учинчи хотинидан бир қизи бор. Биринчи аёлидан фарзанди бўлмаган.

Баҳодир акам янглишмасам, ҳозир Тошкентда яшайди. МХХ (СНБ)да ёки Божхонада хизмат қилади, аниғини билмайман, қизиқмаганман. Қариндошлар менга унинг хотини рус, дейишди. Қанча боласи борлигини ҳам билмайман. У ҳам гарчи амакиваччам бўлса-да, жуда оз кўришиб, мулоқотда бўлганман. Ёшлигидан спорт билан шуғулланган, яхшигина спортчи.

Ибод амакимнинг ўғиллари ҳам отаси каби камтарона, оддий ҳаёт кечиришади. Данғиллама уйлари йўқ, ўзларини элга кўз-кўз қилишмайди.

(давоми бор)

JAMShID KARIMOV: QABOHATNING ChEGARASI YO‘Q EKAN!
(intervьyu, 2-qism)
Islom Karimovning jiyani Jamshid Karimov bilan suhbat (2-qism)
15.11.2017
Avval xabar qilganimizdek, 29 oktyabrь kuni O‘zbekistonga 27 yil rahbarlik qilgan marhum prezident Islom Karimovning jiyani, 50 yoshli mashhur jurnalist Jamshid Karimovdan intervьyu olganmiz.
Intervьyuning 1-qismi 5 noyabrь kuni nashr etilgan. Unda Islom Karimov tug‘ilgan xonadon, uning ota-onasi, opasi va aka-ukalari haqida shu paytgacha hali hech qaerda yozilmagan ma’lumotlar o‘rin olgan.
• Islom Karimov ota-onasiga, aka-ukalariga qanday munosabatda bo‘lgan;
• Uning bolaligi, maktab chog‘lari qanday o‘tgan;
• Nima sababdan prezidentning aka-ukalari hayoti juda og‘ir kechgan;
• Prezident inson sifatida qanday edi?
shu va shu kabi Islom Karimov hayotiga oid bo‘lgan barcha yopiq ma’lumotlarni uning jiyani taniqli jurnalist Jamshid Karimov bizlar bilan o‘rtoqlashgan.
Suhbatimizning 2-qismida: Islom Karimov tug‘ishgan yaqinlarining oilasi va ularning avlodlari haqida so‘z boradi.
*****
Sobiq prezidentning uchinchi akasi Arslon Karimovning kenja o‘g‘li Jamshid Karimov bilan 6 soatlik suhbatimiz davomida juda ko‘p mavzularda suhbatlashganmiz.
Suhbatimiz Islom Karimov tug‘ilgan oila haqida, xususan, uning ota-onasi, opasi, aka-ukalari va ularning avlodlari haqida bo‘lgan.
Qolaversa, Islom Karimovning o‘z oilasi, rafiqalari va farzandlari haqida ham atroflicha suhbatlashganmiz. Bu mavzular navbatdagi qismlardan o‘rin egallagan.
Bir so‘z bilan aytganda, o‘zbek xalqi hali hech qachon eshitmagan, bilmagan haqqoniy ma’lumotlarni Jamshid Karimov biz bilan bo‘lishgan.
Suhbatni Norvegiyadan jurnalist Ulug‘bek Bakir olib borgan.
*****
Eslatib o‘tamiz, Jamshid Arslonovich Karimov 1967 yili Jizzax shahrida xizmatchi, yurist oilasida tug‘ilgan. Mutaxassisligi: filolog-pedagog, jurnalist.
Jurnalistik faoliyati davomida jamiyatdagi adolatsizliklarga qarshi keskin kurashgan, xorijiy matbuotlarda ko‘plab maqolalari bilan keng tanilgan.
Amakisi, prezident Islom Karimov shaxsiga va siyosatiga tanqidiy yondashgani, uning ko‘p sirlaridan voqif bo‘lganligi hamda muxolif ko‘z qarashdaligi ortidan, Jamshid Karimov sog‘lom bo‘lgani tarzda, Samarqandda ruhiy kasalliklar shifoxonasida 2006 yildan beri majburiy va yashirin tarzda, g‘ayriqonuniy ravishda saqlanib kelingan.
Islom Karimov vafotidan so‘ng, 2017 yilning fevralь oyida 11 yillik tutqunlikdan keyin ozodlikka chiqarilgan.
Ayni damda qizi bilan Jizzax shahrida yashaydi. Ozod etilganidan 9 oy o‘tib ham unga pasport berilmayotganidan shikoyat qiladi. Bu borada prezident Shavkat Mirziyoev portaliga yozgan murojaatlari ham javobsiz qolayotganini aytadi.
U Buyuk Britaniyaning Urush va tinchlikni yoritish instituti (IWPR), “Jizzax haqiqati”, “Zerkalo XXI”, “Molodejь Uzbekistana” gazetalarida, “Farg‘ona” AA nashrlarida ishlagan.
*****
I I qism
MUQADDIMA
BEMEHR QARINDOSh – MEHRIBON PREZIDENT BO‘LADIMI?
Jamshid Karimov bilan suhbatimizning davomini e’tiboringizga havola etishdan avval ba’zi mulohazalarga to‘xtalib o‘tmoqchimiz.
1-qism nashr etilganidan buyon juda ko‘p o‘quvchilarimizdan xat va xabarlar oldik. Hozirda ham xatlar kelishi davom etmoqda. Buning uchun, Siz aziz o‘quvchilarimizga, minnatdorchilik bildiramiz! Maktublar bilan bir qatorda savollar ham ko‘p.
Albatta, 27 yil O‘zbekistonga rahbarlik qilgan Islom Karimovning, avval ham aytganimizdek, hayoti va faoliyati ziddiyatlarga to‘la. Kunlar keladi, O‘zbekistonda ham Islom Karimovning hayoti, uning siyosiy faoliyati qaytadan ko‘rib chiqiladi. Tarixchi olimlar va soha mutaxassislari o‘zlarining ilmiy bahosini beradi.
Islom Karimov to‘g‘risida hali yozilmagan ko‘plab ilmiy ishlar endi yoziladi. Kitoblar nashr etiladi, filьmlar suratga olinadi.
Aslida u haqda o‘tgan 25 yil ichida xorijdagi qalam ahli tomonidan kitoblar, maqolalar va boshqa turli janrdagi ijodiy ishlar, hujjatli asarlar yozilgan.
Shunday bo‘lsada, Islom Karimovning yaqin qarindoshlari, oilasi va atrofidagi insonlar bilan munosabati to‘g‘risida ma’lumotlar juda kam. O‘zbekiston xalqi bu borada deyarli hech narsa bilmaydi. Axir bu axborotlar ham boshqa ko‘plab ma’lumotlar qatorida yashirilgan bo‘lsa, qaerdan ham bilsin.
Prezidentning yaqinlari bu haqda hech qachon gapirmagan. Faqat uning jiyani Jamshid Karimovgina mutlaqo yopiq bo‘lgan bu mavzuni ochishga jazm qildi.
Aslida u yillardan beri jamiyatdagi adolatsizliklarni qalamga olish barobarida, bu mavzuda ham ko‘plab maqolalar yozgan. Shuning uchun ham umrining 11 yili tutqunlikda o‘tdi. Juda ko‘p azob-uqubatlarni boshidan o‘tkazdi. O‘zining aytishicha, amakisi Islom Karimov vafot etmaganida, u hech qachon ozodlik yuzini ko‘rmagan bo‘lardi.
Mana bugun matonatli jurnalist, iste’dodli yozuvchi va shoir Jamshid Karimov ozodlikda! U biz bilan o‘z xotiralarini, ko‘rgan-bilganlarini bo‘lishmoqda.
Zotan, o‘zbek xalqi chorak asr o‘ziga rahbarlik qilgan hukmdori haqida bilishga to‘la haqli.
Dunyo mamlakatlari rahbarlarining tarjimai holiga qarasangiz, barchasining hayoti va faoliyatiga bog‘liq ma’lumotlarni ko‘rasiz. Hamma narsa ochiq-oydin, kundek ravshan.
Birgina Rossiya prezidenti V.Putinning rasmiy veb-sahifasiga kirsangiz, uning butun hayoti to‘la yozilganining guvohi bo‘lasiz. Tug‘ilishidan to shu kungacha bo‘lgan ma’lumotlar: ota-onasi, qarindoshlari, oilasi, do‘stlari, maktab va talabalik yillari, harbiy xizmatlari nafaqat batafsil yozilgan, balki suratlar bilan berilgan.
Endi Islom Karimovning prezidentlik davridagi tarjimai holiga boqing. Qaerda, qachon tug‘ilganligi aytilgan va undan keyin birdaniga institutda o‘qigan davriga o‘tib ketilgan. Va bundan keyin ishlagan joylari, turli lavozimlari, siyosiy faoliyati, olgan mukofotlari haqida sahifa-sahifa bir dunyo yolg‘on-yashiq ma’lumotlar bitilgan.
Ota-onasi kim, aka-uka, opa-singillari bormi? Qaysi maktabda qachon o‘qigan? Bolaligi, maktab yillari qanday o‘tgan? Qaerda harbiy xizmatda bo‘lgan va hokazo ma’lumotlar berilmagan. Har qanday taniqli inson ota-onasi va yaqinlari haqida faxr bilan gapiradi, yozadi.
Oddiy qo‘shiqchi yoki biror bir xizmat ko‘rsatgan qalamkashning rasmiy tarjimai holiga qarasangiz ham uni dunyoga keltirgan ota-onasi haqida kamida biror jumla o‘qiysiz.
Prezident Islom Karimovning bolaligi, yoshlik davrlari haqida, uning yaqinlari to‘g‘risida o‘tgan chorak asr ichida O‘zbekistonda na bir maqola yozildi, na birorta haqqoniy filьm yaratildi.
Shu o‘rinda, Shavkat Mirziyoevning hayoti va faoliyatiga doir o‘tgan yilgi prezidentlik saylovi arafasida televidenie orqali bir necha bor efirga uzatilgan hujjatli filьmni eslashimiz, foydadan holi emas. Unda Shavkat Mirziyoevning hayoti batafsil yoritilgan. Ota-onasi, oilasi haqida ma’lumotlar berildi, ularning suratlarigacha ko‘rsatildi. Maktab yillari, talabalik davrlari va umuman, hayotining barcha jabhalari xalqqa oshkora ko‘rsatildi. Mirziyoev saylov kuni butun oilasi bilan ovoz berishga kelganini dunyo ko‘rdi. Suratlar, videolar hamma joyga tarqalib ketdi. Mana bo‘larkan-u! O‘z ota-onasi va yaqinlaridan faxrlanadigan har qanday inson aslida ham shunday qilmaydimi?
Kichik bir tashkilotda to‘rt kishiga rahbar bo‘lgan odam qancha g‘ururlanadi. O‘sha kuni bayram qiladi. Eng birinchi o‘rinda, o‘z yaqinlarini eslaydi. Agarda u mamlakatga Prezident bo‘lsa-chi?! Xursandchiligining cheki bo‘lmaydi.
Yaqinda Shavkat Mirziyoev bir yig‘inda “uyimga ikki-uch oyda borib turaman”, deb o‘zining qishlog‘ini nazarda tutib, gapirdi. Jamshid akaning aytishicha, Islom Karimov yillar davomida uyiga bormagan, hatto onasidan xabar ham olmagan.
“Bu endi uning shaxsiy ishi”, desangiz qattiq adashasiz. Chunki, o‘z ota-onasi va yaqinlariga mehri bo‘lmagan farzand hech qachon o‘zgaga mehr ko‘rsatmaydi. O‘z oilasiga sodiq bo‘lmagan odam hech qachon boshqaga sadoqat ko‘rsatmaydi!
PREZIDENTNING O‘G‘RI QIZI
Buning natijasini mana bugun hamma ko‘rib turibdi. Islom Karimovning qizlari xalq mulkini talagan o‘g‘ri-muttaham ekanligini bir qator xorijiy davlatlar prokurorlari isbotlab, jinoiy ish ochganlaridan keyin va nihoyat, O‘zbekiston Bosh prokuraturasi o‘z saytida shu yil 28 iyulь kuni e’lon qilgan “G.Karimovaga nisbatan jinoyat ishlari yuzasidan xabar”da marhum prezident to‘ng‘ichining 2001-2013 yillarda sodir etgan og‘ir iqtisodiy jinoyatlari yuzasidan yakunlangan va hamon davom etaëtgan jinoiy ishlarga oid ayrim tafsilotlarni e’lon qilgan.
Iqtibos:
“Gulnora Karimovaga O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 165-moddasi (Tovlamachilik)¸ 167-moddasi (O‘zlashtirish yoki rastrata yo‘li bilan talon-toroj qilish)¸ 179-moddasi (Soxta tadbirkorlik)¸ 184-moddasi (Soliqlar yoki boshqa majburiy to‘lovlarni to‘lashdan bo‘yin tovlash)¸ 227-moddasi ( Hujjatlar, shtamplar, muhrlar, blankalarni, avtomototransport vositalarining va ular tirkamalarining (yarim tirkamalarining) davlat raqam belgilarini egallash, nobud qilish, ularga shikast etkazish yoki ularni yashirish ) va 168-moddasi (Firibgarlik), 178-moddasi (Chet el valyutasini yashirish)¸ 182-moddasi (Bojxona to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzish), 189-moddasi (Savdo yoki xizmat ko‘rsatish qoidalarini buzish)¸ 228-moddasi (Hujjatlar, shtamplar, muhrlar, blankalar tayyorlash, ularni qalbakilashtirish, sotish yoki ulardan foydalanish) va 243-moddasi (Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish) bo‘yicha jami 11 modda bilan ayblov e’lon qilingan.
Jinoyat ishlari bo‘yicha Toshkent viloyati sudining 2015 yil 21 avgustdagi hukmi bilan “G.Karimova ayblanayotgan jinoyatlarni sodir etishda aybdor deb topilgan va unga 5 yil muddatga ozodlikni cheklash jazosi tayinlangan”¸ deyiladi Bosh prokuratura xabarida. (Iqtibos tugadi).
Qarang, shuncha qilmishlarni sodir etgan jinoyatchiga atigi 5 yillik jazo berilibdi. Boshqa odam bu jinoyatlarni sodir etganida bormi, umrbod qamoqda chirib ketardi.
YaNGI TARJIMAI HOL
Islom Karimovning bolaligi va yoshligidagi ba’zi bir suratlari vafotidan keyin ijtimoiy tarmoqlarda tarqala boshladi.
Shu o‘rinda haqli savol tug‘iladi: nima uchun Islom Karimov o‘z o‘tmishi, oilasi va boshqa yaqinlariga oid ma’lumotlarni xalqdan yashirib keldi? Yoki kim bu haqda so‘z ochsa, uning ashaddiy dushmaniga aylandi? Bu haqda Jamshid Karimov bizga batafsil so‘zlab bergan.
Islom Karimovning ikki qizi va besh nabirasidan tashqari, yana bir o‘g‘li va bir nabirasi borligi kuni kecha rasmiy tarzda birinchi marta ma’lum bo‘ldi. Nima uchun bu ma’lumotlar prezidentning tirikligida yozilmadi? Bu kabi savollarning barchasiga Jamshid Karimov atroflicha javob bergan.
Islom Karimov oddiy inson bo‘lganida, na uning oilasi va na uning o‘zi bilan birovning ishi bo‘lardi.
SAYLOVLAR – TANLOVLAR
Dunyoda prezidentlar umumxalq saylovlari orqali davlat tepasiga keladi. Saylov degani bu tanlov deganidir. Ya’ni, xalq nomzodlardan birini saralab, tanlab oladi, degani.
Prezident ham va boshqa minglagan davlat rahbarlari ham xalqning xizmatkoridir! Rahbarlar xalqqa xizmat qilish uchun iqtidorga keladi. O‘z havoyi nafsiga yoki oilasiga xizmat qilish uchun kelmaydi!
Uyimizga xizmatkor olsak tanlab olganimiz kabi yurtimizga ham xizmatkorni tanlab, saralab olishimiz kerak bo‘ladi. Agarda inson o‘z xalqini, vatanini chin dildan sevsa, unga Xizmatkor bo‘lishni o‘ziga eng Oliy Sharaf deb biladi!
Bozorga borsak ham sabzini tanlab, guruchni saralab, go‘shtni ham qarab olamiz. O‘zimizga, vatanimizga, davlatimizga rahbar tanlaganda ham eng sarasini, eng munosibini saylab-tanlab olishimiz kerak. Shundagina biz millat bo‘lamiz, shundagina xalq bo‘lamiz! Aks holda, olomon bo‘lib o‘tib ketamiz.
Demokratik davlatlarda saylovlar payti nomzodlar bejiz “jon olib, jon berib” kurashmaydilar. “Men undan yaxshiman, aqlli, bilimli, tajribaliman, meni prezident qilib saylasangizlar, u qilaman, bu qilaman”, deb dunyoga jar soladi.
Ikkinchisi chiqib, “yo‘q, u bekorlarni beshtasini aytibdi, men undan yaxshiman, undan ko‘ra aqlli, bilimdonman, meni saylang, men yaxshi xizmat qilaman, osmondagi oyni olib beraman”, deb tomoq yirtadi. Ishqilib, barcha nomzodlar saylovgacha nima bo‘lsa bo‘ladi.
Bu orada ular tug‘ilganidan boshlab, o‘sha kungacha etib kelgan davrini tinmay matbuotda ko‘z-ko‘z qilishadi.
Saylovchilar bu paytda ular haqidagi axborotlarni to‘la bilib bo‘lishadi: nomzodlarning xotini kim, bolasi nechta, qancha puli bor, qaerda nima qilgan, kimga nima degan va hokazo, va hokazo ma’lumotlar, allaqachon, yoyilib ketgan bo‘ladi.
Ertasiga ikkinchi, uchinchi, to‘rtinchi va hokazo nomzodlardan biri televizorga chiqadi-da, hammasini yolg‘onga chiqarib qo‘yishi ham mumkin. “Yo‘q, u yolg‘on gapiryapti sizlarga. Biz mutaxassislar bilan mana bu, mana bu ma’lumotlarni qidirib topdik, u poraxo‘r bo‘lgan, falonchidan falon vaqtda pismadon narsa olgan, jazmani falonchixon bo‘lgan, u bizga bunday dedi, uning pullari falon bankda” kabi va hokazo gaplarni xalqqa aytib, qo‘lidagi bir dunyo hujjatlarni, surat va videolarni tarqatib yuboradi.
G‘arbda o‘zi saylov degani, bu katta shou deganidir. Ham zerikmaysiz, ham ko‘p ma’lumotni bilib olasiz. Xullas, shu saylov bahona odamlar vatanidagi siyosatchilarni, rahbarlarni aslida kim va qanday ekanligini bilib olishadi. Keyin shunga ko‘ra, u yoki bu siyosatchining reytingi, ya’ni xalq orasidagi obro‘si yo ko‘tariladi yoki er bilan yakson bo‘ladi. Obro‘si bir tiyin bo‘lgan siyosatchi siyosiy maydondan eng shimarib, mardlarcha chiqib ketadi. O‘ziga boshqa loyiq ish topadi.
Bu saylov jarayonlarining hammasi qonunga muvofiq holda bo‘lib o‘tadi. Agarda kimdir birovga tuhmat yoki haqorat qilgan bo‘lsa, uning ta’zirini mutasaddi organlar berib qo‘yadi. Shuning uchun hamma o‘ziga boqib, orqa-oldiga qarab, bosar-tusarini bilib ish qiladi. Aks holda, yo katta jarimaga tortilib, sharmanda bo‘ladi yoki panjara ortiga ketadi.
Shu tufayli ham siyosat bilan hamma shug‘ullanavermaydi. Bu mashmashalarga chidagan matonatli, o‘z kuchiga, bilimi va salohiyatiga, shijoat va qudratiga ishongan tajribali siyosatchilargina maydonda qoladi. Qolganlar o‘zlari bilmagan holda, taqdirga tan berib, chekkaga chiqib ketadi.
Xalqqa xizmatkor bo‘lish, uning ishonchiga erishish, bu oson ish emas!
Bu jarayonlarni har kuni, har soatda bir necha turli mustaqil axborot vositalaridan kuzatib turgan xalq esa, bemalol bularning “reklama”sini tomosha qilib, yuz marta o‘ylab, yaxshisidan yaxshirog‘ini (yomonidan yaxshirog‘ini emas!) tanlab, ya’ni, saylab oladi.
Yangi saylangan davlat rahbarining prezidentlik muddati bitgunicha xalq uning orqasidan tinmay kuzatib, ta’qib qilib boradi. Ana undan keyin yangi prezidentning qaerda nima degani-yu, kim bilan ovqat eganigacha, uning xotini va bolalari qaerda nima ish bilan mashg‘ulligigacha bo‘lgan ma’lumotlar kunda-kunora matbuotning birinchi sahifasidan joy egallaydi.
Prezidentning davlat boshqaruvi va siyosiy ishlari esa, bundan-da yuqori ko‘rinishda har kuni yoritilib boriladi. Xullas, o‘zini hurmat qilgan, vatanini sevgan, kelajak avlodlarini o‘ylagan har bir mamlakat bugun mana shunday yashamoqda!
Mana shuning otini – Demokratiya – Xalq hokimiyati – Huquqiy davlat, deydilar! Xalq demokratiyani faqat televizordagi “jannat”dan xabarlardangina bilmaydi, balki o‘z tanasida, kundalik hayotida har lahzada sezadi, ko‘zi bilan ko‘radi, unda yashaydi, faol ishtirok etadi. Shunda farovonlikka, taraqqiyotga erishadi. Aks holda, xalq loqayd, befarq bo‘lsa, mamlakatni bir hovuch chala siyosatchilar, sifatsiz kadrlar, o‘g‘ri va muttahamlar, poraxo‘rlar bosib ketadi.
Oqibatda, xalq qashshoq bo‘lib, yurti tanazzulga yuz tutadi. Uning haqqini bir to‘da o‘g‘rilar eydi. Shu tariqa yillar, asrlar davomida bir xalq, bir mamlakat, bir til yo‘qlik sari ravona bo‘ladi. Tarixdan bilamizki, shu paytgacha er yuzida qanchadan qancha xalqlar, millatlar, tillar bo‘lgan. Lekin ular bugun er yuzida yo‘q. Ular ham birdaniga bir kunda yo‘q bo‘lib ketmagan. Etti uxlab tushiga ham kirmagan…
Tarix, hayot shunday beshafqat! Hech kimga qarab o‘tirmaydi!
Har bir inson bu yorug‘ olamga bir marta keladi. Inson – insondek yashashga haqli. Faqat undan shu haqni tortib olmaslik kerak. Haqni turli o‘tkinchi rahbarlar emas, Yaratgan beradi!
Intervьyuning 1-qismidan chetda qolgan va keyin aniqlangan qo‘shimcha ma’lumotlar
1. Arslon Karimov halokatiga oid Jamshid Karimovning shaxsiy talqini:
Birinchi talqin: Islom Karimov hokimiyatga kelishiga qarshi bo‘lgan kuchlar taxminiga ko‘ra, Arslon Karimov ko‘p narsani biladi hamda “yosh va g‘ayratli” ukasidan foydalanib, huquqiy-jinoiy muhitni fosh qilishni boshlaydi.
Ikkinchi talqin: O‘zbekistonlik mashhur futbol yulduzi, sport ustasi, “Paxtakor” futbol jamoasi hujumchisi Gennadiy Krasnitskiy (1940-1988)ning o‘z joniga qasd qilishiga doir “ish”.
Lekin, bu “ish”ning qay darajada Arslon Karimov o‘limiga bog‘liqligi bizga ma’lum emas. Bu talqinni Jamshid Karimov bizga yozma ravishda yubordi, lekin hozircha ochiqlagani yo‘q. Bu bo‘yicha ma’lumot qo‘lga kiritsak, navbatdagi qismlarda yana mavzuga qaytamiz.
Jamshid Karimov 11 yil qamoqda juda ko‘p asarlar yozgan. Shulardan biri “Otam haqida” hujjatli romanidir. Ayni damda roman qo‘lyozmada bo‘lib, yaqin vaqtda xorijda nashr etilishi kutilmoqda.
2. Jamshid Karimovga ko‘ra, bobosi G‘ani Karimov 1936 yildan 1941 yilgacha Farg‘ona vodiysidagi yoki Qashqadaryodagi NKVD qamoqxonasida jazoni o‘tagan.
3. G‘ani Karimov 1941 yil boshida ozod etilgan va shu yil kuzida Xurshid Karimov tug‘ilgan.
4. Xurshid Karimovning qamoqdan ozod etilishiga oid:
Suhbatimizning 1-qismi nashr etilganidan keyin bizga AQShdan davlat va siyosat arbobi Bobur Malikov aloqaga chiqib, Xurshid Karimovning qamoqdan ozod etilishiga doir bir ma’lumotni aytib o‘tdi.
Ma’lumki, Bobur Malikov 1989 yili O‘zbekiston Oliy sudining raisi lavozimida ishlagan. Malikovga ko‘ra, Xurshid Karimov 1986 yili qamoqqa olinganidan keyin oradan uch yil o‘tib, 1989 yili ozod etilgan.
– 1989 yil 23 iyunda Islom Karimov O‘zbekistonga rahbar bo‘lganidan keyin oradan bir oycha o‘tib, kabinetimga yangi tayinlangan Ichki ishlar vaziri Vyacheslav Muxtorovich Kamolov kirib keldi, – deb xotirlaydi Bobur Malikov. – Kamolovning qo‘lida Xurshid Karimovning “ishi” turgandi. “Yangi rahbarning ukasi Popda turmada o‘tiribdi, shuni qamoqdan chiqarishimiz kerak”, dedi Vyacheslav Muxtorovich. Men “ish”ni olib qoldim. “Jinoyat ishi” nazorat tartibida qayta ko‘rib chiqilishi uchun buyruq berdim. X.Karimov Namangan viloyatining Popdagi qamoqxonasida jazoni o‘tardi. Bu muassasa mahkum xaqida ijobiy tavsifnoma bergan va boshqa kerakli hujjatlar tayyorlanib, Xurshid Karimov o‘tagan uch yillik jazosi bilan cheklangan holda, qonuniy tarzda muddatidan avval ozod etilgan. Ya’ni, Xurshid Karimov, Jamshid Karimov aytganidek, 1992 yilda ozod etilmagan. Uni 1989 yili ozod qilganmiz. Agarda Karimovlar oilasida yoki boshqa kishilarda bu haqda savol bo‘lsa, sudga murojaat qilib, bilishlari mumkin, – deydi O‘zbekiston Oliy sudining sobiq raisi.
Bobur Malikovning ushbu ma’lumotiga munosabat so‘rab, Jamshid Karimovga bog‘landik.
– Men 1990 yil oktyabrida bir oy Samarqandda bobomning uyida bo‘lganman. Avval Xurshid amakim ham shu uyda yashagan. O‘shanda uning ozodlikka chiqqani yoki chiqishi haqida biror gap-so‘z bo‘lmagan. U 1992 yilda ozodlikka chiqib, uyiga qaytgan, – deydi Jamshid Karimov.
Xullas, bu bir-biriga qarama-qarshi ikki ma’lumotni olganimizdan keyin boshimiz qotib qoldi. Xo‘sh, agarda Xurshid Karimov 1989 yili ozodlikka chiqqan bo‘lsa qaerga ketgan? Nimaga bu haqda Samarqanddagi Karimovlar bilmagan? Uch yil qaerda bo‘lgan?
Shu savollarga javob qidirib, voqeadan xabardor bir kishini topdik. Ismi sir qolishini istagan bu manbaga ko‘ra, Xurshid Karimov haqiqatdan ham 1989 yili ozodlikka chiqqanidan keyin Toshkent viloyatining Qibrayiga ketib, o‘sha vaqtdagi “Pepsi-kola” ichimligi ishlab chiqarish zavodini boshqargan.
– 1991 yil noyabrida Gulnora Karimova amerikalik o‘zbek Mansur Maqsudiyga turmushga chiqqandan keyin amakisi Xurshid Karimovdan Qibraydagi zavodni tortib qo‘yadi. Shundan keyin 1992 yilda Xurshid Karimov Samarqandga ketadi. Bu voqealardan balki Jamshid Karimovning xabari yo‘qdir, – deydi hodisadan xabardorligini aytgan manba.
Ta’kidlab o‘tamiz, manbaning bu so‘zlarini na inkor etishga yoki qabul qilishga bizlarda hech bir asos yo‘q.
Endi esa, marhamat, Jamshid Karimov bilan suhbatimizning 2-qismini o‘qishingiz mumkin.
*****
JAMShID KARIMOV: QABOHATNING ChEGARASI YO‘Q EKAN” (2-qism)
Ulug‘bek Bakir: Xurshid Karimovning qamoqdan keyingi hayoti qanday kechdi?
Jamshid Karimov: Kenja amakim Xurshid Karimov (1941-2010) qamoqdan ozod bo‘lib kelganidan keyin qattiq alamzada bo‘lib qolgandi. To‘g‘ri, u nohaqdan qamalgan, siyosiy mahkum emasdi. Lekin, u hammadan xafa edi. Onamni esa, hurmat qilardi. Umuman, Sanobar buvimdan tashqari hamma amakimlar va ammam onamni yaxshi qabul qilishardi. Faqat buvim onamni yoqtirmasdi.
Ulug‘bek Bakir: Onangiz rus bo‘lgani uchunmi?
Jamshid Karimov: Ha, ha, aynan shunday. Otam qaynonasi, ya’ni onamning onasi, buvim bilan birga yashardi. Evgeniya buvimning qo‘li gul ayol edi. Bolalarga enagalikda ham ustasifarang edi.
Xurshid amakim qamoqdan qaytib, ikkinchi marta uylandi. Uni shu xotini boqardi. Birinchi tojik xotini Ilmiyadan bir qizi bor. Ular birgalikda ikki yil yashab, ajrashgandi. Aslida Xurshid amakimning xarakteri juda og‘ir bo‘lgan. Uni ustiga ma’shuqaboz ham edi. Ko‘p aroq ichardi, ko‘p tamaki chekardi. O‘pkasi ham chirigandi. O‘zi azaldan surunkali o‘pka yalig‘lanish kasalligi bilan og‘rirdi. Boz ustiga, olti yillik qamoq madorini quritib bo‘lgandi. Qamoqdan qarib-qartayib, bir oyog‘i ishlamay, chol bo‘lib keldi. Qolaversa, bolaligida daraxtdan yiqilib, umurtqasi singan. Shundan keyin bukri bo‘lib qolgandi. Shunga qaramay, qamoqdan avval baquvvat va ancha-muncha narsaga sinadigan odam emasdi. Ruhi juda tetik edi. Lekin, badjahlligi ham o‘ziga yarasha bo‘lgan. Ko‘p kitob o‘qirdi. Katta kutubxonasi bo‘lardi.
Umuman, Karimovlar xonadonida kitobga mehr o‘zgacha bo‘lgan. Kitob ko‘p o‘qishardi. Faqat ammam o‘qimishli bo‘lmagan, oddiy ishchi edi. Oilaning asosiy boyligi bu kitob edi. Birgina otamning shaxsiy kutubxonasida o‘n mingga yaqin kitob bo‘lgan. Afsuski, otamdan meros qolgan bu kitoblarni tutqunlikda bo‘lganimda xotinim pullab yuboribdi. Hozir menda juda oz kitob qolgan. Bir qismi Alisher akamning uyida ham saqlanib qolgan.
Kitoblarning aksariyati qadimgi noyob kitoblar edi. Hozir yonimda “Anna Karenina” (Lev Tolstoy romani – U.B.)ning 1878 yilda bosmadan chiqqan birinchi nashri turibdi. Ish stolim ustida onamning otasi, bobomdan meros qolgan 1893 yilda Sankt-Peterburg matbaasi ruxsati bilan Toshkentdagi Komenskiy nashriyotida bosilgan “Qur’on” ham bor. Firdavsiyning 1925 yilda nashrdan chiqqan “Shohnoma” asari ham bor edi. Hatto, 1936 yilgi Zinovьev tahriridagi “Shoh Nikkolo Makiavelli” ham kutubxonamizning ko‘rki edi. 1910 yilda akademik Vengerov tahriri ostida nashr etilgan “Pushkin” ham bor edi…
Ulug‘bek Bakir: Karimovlar oilasidagi sakkiz farzandning hammasi oliy ma’lumot olganmi?
Jamshid Karimov: Ha, faqat Mehriniso ammamdan bo‘lak hamma og‘a-inilar oliy ma’lumotli bo‘lishgan. Ular juda kambag‘al oiladan bo‘lishlariga qaramay, o‘z kuchlari bilan hech bir porasiz, juda og‘ir iqtisodiy qiyinchiliklar bilan o‘qishgan. Masalan, otam Arslon Karimov (1931-1989) 1950-yillarning boshida juda qiyinchilik bilan o‘qigan. Shu darajada qiynalganki, hatto poyabzali chirib, yirtilib ketganidan uni sim bilan bog‘lab olgan. Shu tarzda o‘qishni bitirib, 36 yil sudьya lavozimida ishladi. Islom Karimov (1938-2016) ham shunday qiyinchiliklar bilan tahsil olgan. U Toshkentda o‘qib yurgan paytida, 50-yillarning oxirida onamga telegramma yuborgan.
“Qadrdonim Margarita! Iltimos, ko‘magingizga muhtoj bo‘lgan, nochor talabaga yordam bering! Ochlikdan juda qiynalib ketdim. Islom.” (Rus tilidan erkin tarjima – U.B.).
Onam o‘sha paytlarda Karimovlar xonadoniga yangi kelin bo‘lib tushgandi. O‘zi ham talaba bo‘lishiga qaramay, qaynukasi Islom Karimovga pul yuborgan edi.
Ulug‘bek Bakir: Ha, u paytlarda hammaga qiyin bo‘lgan, og‘ir damlar edi. Jamshid aka, suhbatimizning 1-qismida Islom Karimovning opasi, akalari va ukasi haqida atroflicha gaplashgan edik. Keling, endi ularning oilasi va farzandlari taqdiri haqida suhbatlashsak. Karimovlar oilasining to‘ng‘ich farzandi Mehriniso Karimovadan boshlasak.
Jamshid Karimov: Mehriniso (1921-1986) ammamning birinchi turmush o‘rtog‘i Mustafoqul Eshonqulov 1941 yili urushga ketib, Ukraina frontida halok bo‘ladi. U “politruk” (harbiy qism qo‘mondonining siyosiy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari- U.B.) bo‘lgan. Ularning yagona farzandi Ilhom Eshonqulov 1939 yilda tug‘ilgan. U Rossiyaga o‘qishga ketib, Nadejda ismli rus qiziga uylanib, Volgograd (1925 yildan 1961 yilgacha Stalingrad -U.B.)da qolgan. Uning ikki o‘g‘li bor, Vladimir va Temur. Men ular haqida juda oz bilaman. Volodya 1961 yilda tug‘ilgan, u neyrojarroh shifokor. Temur esa, zamonaviy texnologiyalar bo‘yicha etakchi mutaxassis.
Ilhom akam bilan ba’zan uchrashib turardik. U ham menga o‘xshab o‘rislashib ketgan. Umrining oxirgi yillarida juda qattiq og‘rigan. Oshqozonida yarasi bor edi. Keyin infarkt ham bo‘ldi. 1986 yili 47 yoshida shu dard bilan vafot etdi. Uning vafoti ammamning ham o‘limiga sabab bo‘lgan. Ammam bir o‘zi yolg‘iz yashardi. Kutilmaganda o‘g‘lidan infarktga chalingani haqida xat olganidan keyin hech qancha vatq o‘tmay, o‘sha yili qazo qiladi.
Mehri ammamning ikkinchi tojik eri, professor Boboxo‘ja Qoraxo‘jaev Samarqandda mashhur pediatr shifokor bo‘lgan. Institutda dars ham berardi. Boboxo‘ja pochcham samimiy, mehribon inson edilar. Bolaga bir boqib, kasalini shu zahotiyoq aytib beradigan darajadagi malakali doktor edi.
Pochcham birinchi oilasidan ajrab, 40 yoshlardan o‘tgan beva ammamga uylangan. Bu nikohdan ularning farzandi bo‘lmagan. Ular Samarqandning Registon yaqinidagi Komarov ko‘chasida yashashgan.
Ulug‘bek Bakir: Ha, aytgancha, Karimovlar yashagan bobongizning uyi qaerda joylashgan?
Jamshid Karimov: Registon maydoni yonidan torgina yo‘llar bilan boradigan “8 mart” ko‘chasida. Bu qadim hovlidan Islom Karimovni so‘nggi manzilga kuzatishdi.
Eh… Hayot juda ajoyibotlarga boy! Islom Karimov aslida bu hovlini yoqtirmasdi. Juda kam kelardi. Uni asosan, bobomdan keyin buvim tarbiyalab, voyaga etkazgan. U esa, onasini unutgandi. Karimovning onasi, Sanobar buvim o‘limidan avval to‘shakka mixlanib qoldi. Isitmada kuyib yotardi. Avval aytganimdek, bu bemehr Islom Karimov shunda ham onasidan xabar olgani kelmagan. Men bir rus muhandisini bilaman. U O‘zbekistondan juda olisdagi Nijniy Novgorodda yashardi. Uning keksa opasi Samarqandda qattiq betob bo‘lib, yotib qoldi. U Rossiyadagi barcha ishini tashlab, ikki oy opasiga qaradi. Opasi vafot etganidan keyin marosimlari o‘tguncha O‘zbekistonda bo‘ldi. Shularni ko‘rib, hayratdan har gal yoqamni ushlayman.
Islom Karimov 80-yillarda Andropov,Chernenko, Gorbachyov (SSSR rahbarlari – U.B.) zamonlarida Samarqandga, otamakoniga kelmagan. Shunday naql bor: “Inson ko‘kka bo‘y cho‘zgan sari sovib boraveradi”. Islom Karimov ham yuqori pog‘onalarga ko‘tarilgani sayin yildan-yilga yaqinlarini unutib boraverdi…
Ulug‘bek Bakir: Mehriniso ammangizdan keyingi Omon amakingiz oilasi haqida nimalarni bilasiz?
Jamshid Karimov: Katta amakim Omon Karimov (….-194?)ning xotini haqida hech narsa bilmayman. Uning bir o‘g‘li bor – Azim Karimovich Omonullaev. U aslida Azim Omonullevich Karimov bo‘lishi kerak. Bilmadim, negadir ismlari o‘rnini almashtirib olgan. Azim akam 1953 yoki 1954 yilda tug‘ilgan. Samarqandda yashaydi. Eshitishimcha, hozirgi yangi hukumatda ham uning obro‘si baland. Bir qarashda u pok odamdek… Ulug‘bek, yaxshisi, u haqda hozircha gapirmaganim ma’qulroqmikan?
Ulug‘bek Bakir: O‘zingiz bilasiz, Jamshid aka, istasangiz gapiring, istamasangiz yo‘q.
Jamshid Karimov: Amakivachcham Azim Karimovich haqida aytishim mumkinki, 1992 yilda Islom Karimov Samarqandga kelganida uning elkasiga qoqib “bu mening sevimli jiyanim”, degan. Azim aka ham mutaxassisligi bo‘yicha savdogar (tovaroved). Oxirgi ish joyi Samarqand “oblpotrebsoyuz” (viloyat iste’molchilar uyushmasi – U.B.) bo‘lgan. Hozir nafaqada, sokin, osoyishta hayot kechirmoqda. Uning ham xotini tojik.
Azim aka ota-onasidan erta ajrab qolgan. Uni Mehri ammam va onam tarbiyalaganlar. Hech qachon bezori, to‘polonchi bo‘lmagan. Pokiza, odobli bola bo‘lib o‘sdi. U o‘qimishli, to‘g‘riso‘z inson. Menga ham ko‘p kitoblar berardi. Uning ikki o‘g‘il va bir qizi bor. Xotini to‘g‘risida bilmayman. Ular bilan aloqamiz uzilgan.
Ulug‘bek Bakir: Tushunarli. Aytgancha, Samarqanddagi hovlida hozir kim yashaydi?
Jamshid Karimov: Karimovlarning ota hovlisidami?
Ulug‘bek Bakir: Ha, aynan o‘sha hovlida.
Jamshid Karimov: Bilishimcha, Islom Karimov vafotidan keyin bu hovli uy-muzey bo‘lgan. Men bu uyda 1995 yildan beri bo‘lmadim. O‘sha paytlarda kenja amakim Xurshid G‘anievich nurotalik xotini Muhabbat kelinoyim bilan bu hovlida yashardi. U Namangan turmasidan qaytib kelganidan keyin, avval aytganimdek, ikkinchi marta shu ayolga uylanadi. Islom Karimov vafotigacha ham u erda Xurshid amakimning oilasi yashardi. Ular 90-yillarning o‘rtalarida o‘g‘il farzand ko‘rishadi. Ismini bobomning sharafiga Abdug‘ani, deb qo‘yishadi. Hozirda bu kichik Abdug‘ani Karimov 22-23 yoshlarda. Lekin, Muhabbat kelinoyi ancha sovuq ayol, uyiga mehmon kelsa, xushlamaydi. O‘zbekcha mehmondo‘stlikni bilmaydi.
Men qamoqdalik paytimda xotinim aytib bergandi. Muhabbat opa anchagina puldor ayol bo‘lib, Samarqandda bir nechta dorixonasi bo‘lgan. Xullas, u o‘sha hovlini buzib, tanib bo‘lmas darajada qaytadan quradi. Uyga odamlarni ijaraga qo‘ya boshlaydi. Bu xabar “Oqsaroy”ga etib borganidan keyin “buyuk dohiy”ning fig‘oni falakka chiqib, hovlini salkam bulьdozer bilan buzib tashlab, avvalgi holatiga qaytartiradi. (Xurshid Karimov oilasi haqida navbatdagi qismlarda yana to‘xtalamiz – U.B.).
Ulug‘bek Bakir: Jamshid aka, aslida Omon Karimov oilasidan keyin u kishidan keyingi Ibodulla Karimov oilasi haqida gaplashishimiz kerak edi. Mening boshqa savolim tufayli, bilvosita kenja farzand Xurshid Karimovga o‘tib ketdik. Chalg‘itganim uchun uzr!
Jamshid Karimov: Hechqisi yo‘q, mana qaytdik-ku.
Ibodulla (1925-2015) amakimning ayoli Xayriniso Sultonovna Azizova-Karimova 1933 yilda tug‘ilgan, juda oqila, bilimdon va aqlli inson edi. Kelib chiqishi asli Farg‘onaning Quvasoyidan, mesxeti turklaridan bo‘lib, ularni Samarqandda “bachaqardosh” deyishadi.
Xayriniso Sultonovna kuchli pediatr bo‘lib, 40 yildan ziyod to umrining oxirigacha Samarqanddagi bolalar kasalxonasida Bosh shifokor lavozimida ishlab keldi. O‘tgan 2016 yili “buyuk dohiy”ning vafotidan keyin uch-to‘rt hafta o‘tib, sentyabrning so‘nggida, 83 yoshida olamdan o‘tdi. O‘limidan oldin o‘g‘liga hazillashib “dohiy meni u yoqqa chaqiryapti”, degan ekan.
Ibod G‘anievich va Xayriniso Sultonovnalarning ikki o‘g‘li bor, Izzat va Bahodir Karimovlar. Izzat 1961 yilda, Bahodir 1964 yilda tug‘ilgan. Ularning hayoti risoladagidek. Faqat Izzat akamning yoshligida ayollaridan omadi chopmadi, 2-3 marta uylandi. U ham sharob ichishni yaxshi ko‘rardi. Shu sabab, xotinlari undan ketib qolardi. Hozir Samarqandda yashaydi. U ham deyarli barcha Karimovlar singari “Kooperativ” (hozirgi Samarqand iqtisodiyot va servis –U.B.) institutini tugatgan. Uning ikkinchi yoki uchinchi xotinidan bir qizi bor. Birinchi ayolidan farzandi bo‘lmagan.
Bahodir akam yanglishmasam, hozir Toshkentda yashaydi. MXX (SNB)da yoki Bojxonada xizmat qiladi, anig‘ini bilmayman, qiziqmaganman. Qarindoshlar menga uning xotini rus, deyishdi. Qancha bolasi borligini ham bilmayman. U ham garchi amakivachcham bo‘lsa-da, juda oz ko‘rishib, muloqotda bo‘lganman. Yoshligidan sport bilan shug‘ullangan, yaxshigina sportchi.
Ibod amakimning o‘g‘illari ham otasi kabi kamtarona, oddiy hayot kechirishadi. Dang‘illama uylari yo‘q, o‘zlarini elga ko‘z-ko‘z qilishmaydi.
(davomi bor)

Yorum Yapın